Caliphate on the scale of thought and power: A critical analysis of the reign of al-Ḥākim bi-Amr Allāh al-Fāṭimī (375–411 AH)

Document Type : Original Article

Author

PhD in Islamic History and University lecturer, Department of History, Faculty of Literature, Urmia University, Urmia, Iran

Abstract

The Fāṭimid Caliphate, founded in the late 3rd century AH in the Islamic Maghreb and relocated to Egypt in the mid-4th century AH, emerged as a prominent politico-religious power in the Islamic world. Among its various periods, the reign of al-Ḥākim bi-Amr Allāh (375–411 AH) stands out as one of the most controversial phases, playing a pivotal role in the structural transformations and delegitimization of the Fāṭimid Caliphate. This study aims to critically analyze the religious, social, and political dimensions of al-Ḥākim’s caliphate and to assess the consequences of his policies on the Ismāʿīlī authority structure. Using a descriptive–analytical approach and drawing upon primary historical sources as well as contemporary research, the study seeks to reconstruct and evaluate the developments during al-Ḥākim’s rule. The findings reveal that his reign was marked by significant ideological and political fluctuations. Initially characterized by religious tolerance and support for knowledge, his policies gradually shifted toward social restrictions, doctrinal rigidity, and tolerance toward extremist movements such as the Druze movement. These discursive shifts weakened the strategic coherence of the caliphate and eroded the symbolic capital of the Imam–Caliph, paving the way for ideological fragmentation and political crises. The study concludes that the caliphate of al-Ḥākim bi-Amr Allāh represents a striking example of the tension between charismatic authority and institutional stability in medieval Shīʿī caliphates. Analyzing this period contributes to a deeper understanding of the mechanisms of legitimacy, divergence, and religious authority within caliphal structures.

Keywords

Main Subjects

References

منابع
ابن الأثیر، عزالدین. (1371ش). الکامل در تاریخ. ترجمه: ابوالقاسم حالت و عباس خلیلی. تهران: مؤسسه مطبوعاتی.
ابن الأثیر، عزالدین. (1995م). بن اثیر، عزالدین. الکامل فی التاریخ. ج 9. بیروت: دار الکتب العلمیة.
ابن تغری بردی، جمال‌الدین یوسف. (بی‌تا). النجوم الزاهرة فی ملوک مصر و القاهره. قاهره: دارالکتب المصریه، ج ۴.
ابن حجر العسقلانی. (بی‌تا). رفع الإصر عن قضاه مصر. تحقیق: علی محمد عمر. قاهره: مطبعه الخانجی.
ابن خلدون، عبدالرحمن. (2005م). الکتاب العبر ودیوان المبتدأ والخبر فی أیام العرب والعجم والبربر ومن عاصرهم من ذوی السلطان الأکبر، تحقیق: خلیل شحادة، بیروت: دارالفکر، ج 4.
ابن دقماق، ابراهیم محمد. (بی‌تا). الانتصار. بیروت: مکتبة التجاری للطباعه.
ابن عذاری، محمد بن محمد. (1983م). البیان المغرب. تحقیق: بی.سی. کولان و پرونسال. بیروت: دارالثقافة.
دفتری، فرهاد. (1375ش). تاریخ و عقاید اسماعیلیه. ترجمه: فریدون بدره‌ای. تهران: نشر فرزان.
دفتری، فرهاد. (1382ش). تاریخ و عقاید اسماعیلیه. ترجمه فریدون بدره‌ای، تهران: نشر فرزان روز.
ذهبی، شمس‌الدین محمد. (1961م). العبر فی خبر من غبر. تحقیق: فؤاد سید. کویت: بی‌نا.
رشیدالدین فضل‌الله. (1388ش). جامع التواریخ. به کوشش محمدتقی دانش‌پژوه و مدرسی زنجانی. تهران: علمی و فرهنگی.
سلومی، سلیمان عبدالله. (1422ق). أصول الإسماعیلیة. ریاض: دار فضیله.
سیوطی، جلال‌الدین عبدالرحمن. (بی تا). حسن المحاضرة فی تاریخ مصر و القاهره. تحقیق: ابوالفضل ابراهیم. قاهره: دار احیاء.
عبادی، احمد مختار. (1970). فی التاریخ العباسی و الفاطمی. بیروت: دار النهضة العربیة.
عبادی، عبدالمنعم. (1973م). الدولة الفاطمیة فی مصر. القاهرة: دار المعارف.
کاشانی، جمال‌الدین عبدالله بن علی. (1366ش). زبده التواریخ. به کوشش محمدتقی دانش‌پژوه. تهران: مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
کرمانی، حمیدالدین. (1969م). المصابیح فی إثبات الإمامة. تحقیق: مصطفی غالب. بیروت: منشورات حمد.
کرمانی، حمیدالدین. (1987م). مجموعه الرسائل. تحقیق: مصطفی غالب. بیروت: مؤسسه الجامعیه للدراسات.
کرمانی، حمیدالدین. (1980م) راحة العقل. تحقیق و مقدمه: مصطفى غالب. بیروت: دار الأندلس.
لوییس برنارد و دیگران. (بی‌تا). اسماعیلیان. ترجمه و تدوین: یعقوب آژند. تهران: بی‌نا.
مقریزی، تقی‌الدین. (1919م). المقفی الکبیر. تحقیق: محمد الیعلاوی. بیروت: دارالمغرب الإسلامی.
مقریزی، تقی‌الدین. (1998م). المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الآثار. تحقیق: خلیل منصور. بیروت: دارالکتب.
مقریزی، تقی‌الدین. (1997م). المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الآثار. بیروت: دارالکتب العلمیه.
مقریزی، تقی‌الدین. (بی‌تا). اتعاظ الحنفا بأخبار الأئمة الفاطمیین الخلفا. قاهره: المجلس الأعلى للشئون الإسلامیة.
مقریزی، تقی‌الدین. (1991م). اتعاظ الحنفا بأخبار الأئمة الفاطمیین الخلفا. قاهره: المجلس الأعلى للشئون الإسلامیة.
نصر، سید حسین. (۱۳۸۵). باغ حقیقت. ترجمه انشاءالله رحمتی، تهران: نشر سوفیا.
References:
Brett, M. (2001). The Rise of the Fatimids: The World of the Mediterranean and the Middle East in the Tenth Century CE. Leiden: Brill.
Daftary, F. (1998). A Short History of the Ismailis. Edinburgh: Edinburgh University Press.
Daftary, F. (2004). Ismaili Literature: A Bibliography of Sources and Studies. London: I.B. Tauris in association with The Institute of Ismaili Studies.
Daftary, F. (2007). The Isma'ilis: Their History and Doctrines. Cambridge: Cambridge University Press.
Durkheim, É. (1984). The Division of Labour in Society (Trans. W. D. Halls). New York: Free Press.
Halm, H. (1997). The Fatimids and Their Traditions of Learning. London: I.B. Tauris.
Halm, H. (2003). The Empire of the Mahdi: The Rise of the Fatimids. Leiden: Brill.
Lev, Y. (1991). State and Society in Fatimid Egypt. Asian and African Studies, 25(1), 1–17.
Walker, P. E. (1993). Hamid al-Din al-Kirmani: Ismaili Thought in the Age of al-Hakim. London: I.B. Tauris.
Walker, P. E. (2003). Exploring an Islamic Empire: Fatimid History and Its Sources. London: I.B. Tauris.
Weber, M. (1978). Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology (Eds. G. Roth & C. Wittich).
Politics in the Mirror of History
Volume 2, Issue 4 - Serial Number 8
Winter
July 2026
Pages 21-36

Files

Share

How to cite

Statistics