Cultural hegemony and the resistance of the Alavids of Tabaristan: An analysis of hostile relations with the Abbasid Caliphate based on Gramsci’s Theory

Document Type : Original Article

Authors

Department of History, Faculty of Humanities, Arak University, Arak, Iran

Abstract

The hostile relations between the Alavids of Tabaristan and the Abbasid Caliphate represent one of the most significant cases of political-religious confrontation in Islamic history. Beyond military conflicts, this confrontation reflected a deeper struggle over cultural and ideological legitimacy. In this context, Antonio Gramsci’s theory of hegemony, which emphasizes the role of cultural dominance in stabilizing political order, provides an effective framework for analyzing this historical conflict. The central question of this study is: How did the Alavids of Tabaristan resist Abbasid hegemony, and to what extent were they able to construct an alternative hegemony based on Shi‘i discourse?. The findings indicate that the Alavids, by utilizing the teachings of Zaydi Shi‘ism and Mu‘tazili rationalism, reforming religious practices, promoting anti-caliphate symbols, redistributing economic resources, and attracting disaffected groups, sought to challenge the Abbasid domination. While the geographic conditions and structural weaknesses of the Caliphate facilitated the limited expansion of this counter-hegemony, the Alavids' confined social base in Tabaristan and their failure to form lasting alliances prevented its broader spread. Nevertheless, their efforts left a lasting impact on the formation of Shi‘i identity in northern Iran.

Keywords

Main Subjects

References

منابع
ابن اثیر، عزالدین. (۱۳۷۱). الکامل فی التاریخ. ج ۱۸ و ۱۹. بیروت: دارصادر.
ابن اسفندیار، بهاءالدین. (۱۳۲۰). تاریخ طبرستان. تهران: انتشارات اساطیر.
ابن خلدون، عبدالرحمن. (۱۳۶۳). العبر. ج ۲ و ۳. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ابن خلدون، عبدالرحمن. (۱۳۶۳). العبر. ج ۲. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ابن کثیر، اسماعیل. (۱۴۰۸). البدایه و النهایه. ج ۱۱. بیروت: دارالفکر.
اشپولر، برتولد. (۱۳۷۳). تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی. ترجمه جواد فلاطوری. تهران: علمی و فرهنگی.
اصفهانی، ابوالفرج. (۱۳۳۹). مقاتل الطالبیین. ج ۲ و ۳. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
آملی، اولیاءالله. (۱۳۴۸). تاریخ رویان. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
بارتولد، واسیلی. (۱۳۵۲). تاریخ ایران: تحقیقاتی درباره اسلام و تمدن ایرانی. ج ۱. تهران: انتشارات امیرکبیر.
بلاذری، احمد. (۱۳۳۷). فتوح البلدان. تهران: نشر نقره.
تتوی، قاضی احمد و قزوینی، آصف خان. (۱۳۸۲). تاریخ الفی. ج ۳. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
حموی بغدادی، یاقوت. (۱۳۸۳). معجم البلدان. ج ۲. تهران: انتشارات اساطیر.
خواندمیر، غیاث الدین. (۱۳۸۰). حبیب السیر. ج ۲. تهران: انتشارات خوارزمی.
ذهبی، شمس الدین. (۱۴۰۷). تاریخ الاسلام. ج ۱۹. بیروت: دارالکتاب العربی.
رضوی، سید ابوالفضل، آذر، سعیده. (1395). عوامل اقتدار و مشروعیت حکومت علویان طبرستان. پژوهشنامه تاریخ اسلام، 6(23)، 27 ـ 47. 20.1001.1.22519726.1395.1.23.2.4
بهروزی، مهرناز؛ روحی پرکوهی، فاطمه؛ و سپهری، محمد. (1401). تبیین جامعه‌شناختی دلایل پیوستن طبقات اجتماعی به جنبش علویان طبرستان با تأکید بر نظریۀ محرومیت نسبی رابرت گر. ماهنامه جامعه شناسی سیاسی ایران، 5(11)، 1294-1306. https://jou.spsiran.ir/article_157155.html
قمی، حسن بن محمد. (۱۳۸۵). تاریخ قم. تهران: انتشارات توس.
گرامشی، آنتونیو، (1403) یادداشتهای زندان. ترجمه اثمار موسی نیا. تهران: نشر نی.
مجد، محمد. (۱۳۸۶). تاریخ علویان طبرستان. تهران: امیرکبیر.
مجلسی، محمدباقر. (۱۴۱۴). بحارالانوار. ج ۴. بیروت: دارالاحیاء التراث العربی.
مستوفی قزوینی، حمدالله. (۱۳۸۰). تاریخ گزیده. ج ۳. تهران: انتشارات امیرکبیر.
مسعودی، علی بن حسین. (۱۳۸۲). مروج الذهب. ج ۲. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
مولف مجهول. (۱۳۶۶). تاریخ سیستان، تهران: نشر معین.
نوروزی، فرشید، عابدی، عباس، فرامرزنسب، رضا، احمدی، مسلم. (1398). دستاوردهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی علویان طبرستان، تاریخ نو، 12(27)، 67- 86. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1543942
واردی، حسین. (۱۳۷۵). تاریخ اجتماعی ایران. ج ۲. تهران: نشر نی.
References:
Crone, P. (2004). Medieval Islamic Political Thought. Edinburgh, Edinburgh University Press.
Madelung, W. (1985). Religious Trends in Early Islamic Iran. Albany, SUNY Press.
Politics in the Mirror of History
Volume 2, Issue 1 - Serial Number 5
Spring
June 2025
Pages 14-27

Files

Share

How to cite

Statistics