کاربست روش‌شناسی اسکینر در بررسی اندیشه سیاسی خواجه نظام الملک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

چکیده

سیاست‌نامه خواجه نظام الملک که در پاسخ به درخواست سلطان ملکشاه سلجوقی و بر پایه الگوی ملک‌داری ایرانی تدوین‌شده یکی از برجسته‌ترین متون اندیشگی ایرانی است. پژوهش حاضر روش‌شناسی اسکینر آن را برای بررسی اندیشه سیاسی خواجه نظام الملک در سیاست‌نامه برگزیده است. از آن روی که روش‌شناسی اسکینر بر پایه درک اندیشه سیاسی در بستر تاریخی و زبانی است، شناخت محیط سیاسی و گفتمان دوره‌ی حکومت سلجوقیان و قرار دادن اندیشه‌ی خواجه نظام الملک در این بستر، سبب تبیین این اندیشه‌‌ها خواهد شد. بر اساس روش‌شناسی اسکینر نظام الملک با کُنش گفتاری مقصود رسان به تحریر سیاست‌نامه پرداخت که عمل ارتباطیِ قصد شده در جهت ارائه اندرز به سلطان و ضدیت با نگرش ترکان به حکومت بود. محور اندیشه‌ی خواجه نظام الملک مفهوم و واژه‌ی عدالت و دادگری بود که از ایران باستان وام گرفته و بازتعریف نمود. مقاله‌ی حاضر بر پایه روش‌شناسی کوﺋینتین اسکینر در تحلیل اندیشه سیاسی و با رویکرد تاریخی به بررسی بستر سیاسی، تاریخی و گفتمانی دوره‌ی سلجوقی و تأثیر آن بر اندیشه سیاسی خواجه نظام الملک در سیاست‌نامه پرداخته است. با عطف توجه به کنش گفتاری مقصود رسان، مقاله‌ی حاضر به این نتیجه رسیده که نظام الملک با تأکید بر واژه‌ی دادگری، قصد تضعیف نگرش ترکان در مورد حکومت و تقویت الگوی ملک‌داری ایرانی به‌عنوان یک عمل قصد شده را داشته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Application of Skinner's methodology in the study of political thought of Nizam al-Mulk

نویسنده [English]

  • Mohsen Morsalpour
Associate Professor of the History Department, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
چکیده [English]

The Siyāsat-Nāmah of Nizam al-Mulk, which was compiled in response to the request of Sultan Malik Shah and based on the Iranian governmental model, is one of the most prominent texts of Iranian thought. Since Skinner's methodology is based on the understanding of political thought in the historical and linguistic context, the present article has chosen it to examine the political thought of Nizam al-Mulk in Siyāsat-Nāmah. Based on Skinner's methodology, Nizam al-Mulk authored the Siyāsat-Nāmah using an illocutionary speech act, where the intended communicative action aimed to offer counsel to the sultan and oppose the Seljuk Turks' approach to governance. The core of Nizam al-Mulk's thought was the concept and term of justice and fairness, which he borrowed and redefined from ancient Persia. Based on Quentin Skinner's methodology in analyzing political thought and employing a historical approach, this article examines the political, historical, and discursive context of the Seljuk era and its influence on Nizam al-Mulk's political thought in the Siyāsat-Nāmah. By taking illocutionary speech acts into consideration, this article concludes that by emphasizing the concept of justice, Nizam al-Mulk intended to weaken the Turkish view of governance and reinforce the Persian model of statecraft as an intentional act.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Skinner
  • Hermeneutics
  • Nizam al-Mulk
  • Siyāsat-Nāmah
  • Seljuks
منابع
ابن جوزی، ابوالفرج. (1992م). المنتظم فی التاریخ الملوک و الامم، تحقیق محمد مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت: دارالکتب العلمیه.
اسکینر، کوﺋینتین. (1387). ماکیاولی، ترجمه عزت الله فولادوند، تهران: طرح نو.
باسورث، کلیفورد ادموند. (1380). بر آمدن سلجوقیان: در سلجوقیان تألیف باسورث و دیگران، ترجمه یعقوب آژند، تهران: انتشارات مولی.
باسورث، کلیفورد ادموند. (1381). تاریخ سیاسی و دودمانی سلجوقیان: در کتاب تاریخ ایران کیمبریج، ویراستار  جی.آر. بویل، ترجمه حسن انوشه، تهران: انتشارات امیرکبیر.
تولی، جیمز. (1383). روش‌شناسی اسکینر در تحلیل سیاسی، ترجمه غلامرضا بهروز لک، فصلنامه علوم سیاسی، 28. https://ensani.ir/fa/article/64121/
جاحظ، ابوعثمان. (1328). التاج، ترجمه حبیب الله نوبخت، تهران: چاپ تابان.
حسنین، عبدالنعیم محمد. (1389). ایران و عراق در عصر سلجوقی، ترجمه سید جمال موسوی و عبدالرحیم قنوات، اصفهان: انتشارات جهاد دانشگاهی.
راوندی، محمد بن علی بن سلیمان. (1384).  راحه الصدور و آیه السرور، تصحیح محمد اقبال و محمد مینوی، تهران: امیرکبیر.
دینوری، ابوحنیفه. (1346). اخبار الطوال، ترجمه صادق نشات، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
 صدرالدین علی حسینی. (1933م). اخبار الدوله السلجوقیه، تصحیح محمد اقبال، لاهور: نشریات کلیه  فنجاب.
 طباطبایی، سیدجواد. (1383). درآمدی فلسفی بر تاریخ اندیشه سیاسی در ایران، تهران: کویر.
 عهد اردشیر. (1348). پژوهنده احسان عباس، برگرداننده محمدعلی امام شوشتری، تهران: انجمن آثار ملّی.
 غزالی، ابومحمد. (1351). نصیحه الملوک، تصحیح جلال الدین همایی، تهران: انجمن آثار ملّی.
 کاشغری، محمود. (1383). دیوان لغات الترک، ترجمه حسین محمد زاده صدیق، تبریز: نشر اختر.
 کلوزنر ، کارلا. (1381). دیوانسالاری در عهد سلجوقی، ترجمه یعقوب آژند، تهران: امیرکبیر.
گردیزی، عبدالضحاک. (1384). تاریخ گردیزی، باهتمام رحیم رضازاده، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
 گروسه، رنه. (1379). امپراطوری صحرانوردان، ترجمه عبدالحسن میکده، تهران: علمی و فرهنگی.
متحده، روی پرویز. (1388). اوضاع اجتماعی در دوره آل بویه، ترجمه مصباحی و یحیایی، مشهد: خانه آبی.
مرتضوی، سید خدایار. (1386). تبیین روش‌شناسی اندیشه سیاسی از منظر کوﺋنتین اسکینر، پژوهشنامه علوم سیاسی، 3(1)، 159-192.  https://www.ipsajournal.ir/article_42.html
مرسلپور، محسن؛ و اله­یاری، فریدون. (1387). سیاست مذهبی سلجوقیان کرمان، نشریه  پژوهش‌های تاریخی، 2(3)، 75-92. https://ensani.ir/fa/article/178696/
نظام الملک طوسی(1384). سیاست‌نامه، بکوشش جعفرشعار، تهران: کتاب­های جیبی. 
 نوذری، حسینعلی؛ و پورخداقلی، مجید. (1389). روش‌شناسی مطالعه اندیشه سیاسی: متدولوژی کوینتین اسکینر، فصلنامه علوم سیاسی، 11، 95-119. https://sid.ir/paper/173995/fa
  هندوشاه نخجوانی. (1357). تجارب السلف، بکوشش عباس اقبال، تهران: انتشارات طهوری.
 
References:
Palonen, K. (2003). Quinten Skinner: politics and Rhetoric, Cambridge: Polity press.
Skinner, Q. (2002). visions of politics, Cambridge: Cambridge university press.
Tully, J. (1998). Meaning and context: Quinten Skinner and his critics, New Jersey: Princeton university press.