مقایسه رویکردهای نهاد روحانیت در انقلاب مشروطه ایران و انقلاب کبیر فرانسه و پیامدهای آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

استادیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

چکیده

روحانیت به عنوان طبقه‌ای مهم با نگرش‌های مختلف نقش بسزایی در شکل گیری انقلاب مشروطیت ایران و انقلاب کبیر فرانسه داشتند. بنابراین، هدف از انجام پژوهش پاسخ دادن به این سؤال است که، مهم‌ترین وجوه تشابه و تمایز روحانیت در انقلاب‌ مشروطه ایران و انقلاب کبیر فرانسه چه بود؟ روحانیون ایرانی و فرانسوی در این دو انقلاب با توجه به این که از طبقات اصلی جامعه و تأثیرگذار بودند تلاش کردند تا جایگاه خود را در بین مردم حفظ نمایند و جهت انقلاب را به سمت اهداف مدنظر خویش تنظیم کنند که می‌تواند شباهت آنان باشد، اما تمایز میان آن‌ها این بود که روحانیون در ایران، رهبری انقلاب را به عهده گرفتند و بر اجرای قوانین شرع تأکید و تغییرات لازم در مجلس و قانون اساسی مشروطه را اعمال نمودند، اما در فرانسه روحانیت به دلیل فقدان پایگاه مردمی قابل اتکاء، جایگاه اصلی خویش را از دست داد و قوانین در مجلس آن کشور توسط لیبرال‌ها تدوین شد و جایگاهی برای احکام شرعی و اعمال نظر نهاد روحانیت در نظر گرفته نشد. این مقاله با استفاده از روش مقایسه‌ای مبتنی بر توصیف و تحلیل، ابعاد و زوایای این موضوع را بررسی می‌کند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که روحانیون ایرانی خواستار مشروطه بر اساس قوانین اسلامی با توجه به ساختار اجتماعی جامعه ایران بودند اما در فرانسه مشروطه خواهان با توجه به فرهنگ اومانیستی اروپا دین را از سیاست کنار نهادند. بدین‌ترتیب، نقش روحانیت در این رویداد کم رنگ شد.  

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A comparison of clergy approaches and their consequences in the Iranian Constitutional and the Great French Revolutions

نویسندگان [English]

  • Pourya Esmaeili
  • Talat Dehpahlavan
Assistant Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Razi University, Kermanshah, Iran.
چکیده [English]

The clergy, as an important class with different attitudes, played a significant role in the formation of the Iranian Constitutional Revolution and the Great French Revolution. Therefore, the purpose of this research is to answer the question: What were the most important similarities and differences between the clergy in the Iranian Constitutional Revolution and the Great French Revolution? In these two revolutions, the Iranian and French clergy, considering that they were from the main and influential classes of society, tried to maintain their status among the people and adjust the direction of the revolution towards their intended goals, which could be their similarity. However, the difference between them was that the clergy in Iran took the lead in the revolution and emphasized the implementation of Sharia laws and implemented the necessary changes in the parliament and the constitutional law. However, in France, the clergy lost its main position due to the lack of a reliable popular base, and the laws in that country's parliament were formulated by liberals, and no place was considered for Sharia laws and the implementation of the opinions of the clergy. This article examines the dimensions and angles of this issue using a comparative method based on description and analysis. The research findings show that Iranian clerics wanted a constitution based on Islamic laws, considering the social structure of Iranian society, but in France, constitutionalists, considering the humanist culture of Europe, separated religion from politics. Thus, the role of the clergy in this event was diminished.

کلیدواژه‌ها [English]

  • The Great French Revolution
  • Iranian Constitutional Revolution
  • Clergy
  • Relationship between religion and politics
منابع
آبادیان، حسین. (1392). مفاهیم قدیم و اندیشه جدید(درآمدی نظری بر مشروطه ایران)، تهران، چ2، کویر.
آبراهامیان، یرواند. (1383). ایران بین دو انقلاب، ترجمه احمد گل محمدی و محمد ابراهیم فتاحی، تهران، چ2، نی.
آدمیت، فریدون. (1387). ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران، تهران، گستره.
آژند، یعقوب. (1388). تاریخ­نگاری در ایران، تهران، چ2، گستره.
اسکاچپول، تدا. (1389). دولت­ها و انقلاب­های اجتماعی، ترجمه سید مجید روئین تن، تهران، سروش.
انصاری، محمد. (1369). شیخ فضل­اله نوری و مشروطیت، تهران، امیر کبیر.
برینتون، کرین. (1366). کالبد شکافی چهار انقلاب، ترجمه محسن ثلاثی، تهران، چ 4، نو.
بشیریه، حسین. (1389). جامعه شناسی سیاسی، تهران، چ18، نی.
تبریزی، محمد حسین بن علی­اکبر. (1377). کشف المراد من المشروطه و الاستبداد، کتابخانه شخصی دکتر زرگری نژاد.
توکویل، آلکسی. (1369). انقلاب فرانسه و رژیم پیش از آن، ترجمه محسن ثلاثی، تهران، چ2، نقره.
دالین؛ زاگلادین؛ پاولوا؛ سکازکین؛ مانفرد. (1358). فرانسه در عصر انقلا­­­ب­ها، ترجمه فریدون شایان، ج1، تهران، نگاه.
دورانت، ویل. (1373). تاریخ تمدن (روسو و انقلاب)، ج10، ترجمه ضیاء الدین علائی طباطبایی، تهران، چ4، علمی و فرهنگی.   
دولاندلن، شارل. (1388). تاریخ جهانی، ترجمه احمد بهمنش، ج2، تهران، چ12، انتشارات دانشگاه تهران.
دولت آبادی، یحیی. (1362). حیات یحیی، ج2، تهران، فردوسی.
رضوانی، هما. (1362). لوایح آقا شیخ فضل­الله نوری، تهران، نشر تاریخ ایران.
روسو، ژان ژاک. (1352). قرارداد اجتماعی، ترجمه منوچهر کیا، تهران، چ2، گنجینه.
زرگری نژاد، غلامحسین. (1374). رسائل مشروطیت، تهران، کویر.
زله، گاستون. (1347). تاریخ روابط بین­المللی در قرون جدید (از کریستف کلمب تا کرامول)، ترجمه قاسم صنعوی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی.
شمیم، علی اصغر. (1383). ایران در دوره سلطنت قاجار، تهران، چ2، زریاب.
صفایی، ابراهیم. (بی­تا). ده نفر پیشتاز، (حاج آقا نوراله اصفهانی)، بی­نا، بی جا.
غفاری فرد، عباسقلی. (1384). تاریخ اروپا از رنسانس تا پایان جنگ جهانی دوم، تهران، فرهنگ.
فوران، جان. (1387). مقاومت شکننده (تاریخ تحولات اجتماعی ایران از صفویه تا سال­های پس از انقلاب اسلامی، ترجمه احمد تدین، تهران، چ8، مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.
قادری، حاتم. (1382). اندیشه­های سیاسی در اسلام و ایران، تهران، چ4، سمت.
کسروی، احمد. (1382). تاریخ مشروطه ایران، تهران، مؤسسه انتشارات آگاه.
کرمانی، ناظم الاسلام. (1362). تاریخ بیداری ایرانیان، به اهتمام علی­اکبر سعیدی سیرجانی، تهران، آگاه.
کورزین، فیلیس. (1395). انقلاب فرانسه، ترجمه مهدی حقیقت خواه، تهران، ققنوس.
ماله، آلبر. (1367). تاریخ قرن هجدهم و انقلاب کبیر فرانسه و امپراطوری ناپلئون، تهران، دنیای کتاب.
مدرسی، علی. (1366). مدرس، ج2، تهران، بنیاد تاریخ انقلاب اسلامی.
ملک­زاده، مهدی. (1371). تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، ج6، تهران، چ3، علمی.
مور، برینگتون. (1376). ریشه­های اجتماعی دیکتاتوری و دموکراسی، ترجمه حسین بشیریه، تهران، مرکز.
مونتسکیو، شارل. (1370). روح­القوانین، ترجمه علی­اکبر مهتدی، تهران، امیرکبیر.
نائینی، شیخ محمد حسن. (1360). تنبیه الامه و تنزیه المله یا حکومت از نظر اسلام، به کوشش سید محمود طالقانی، تهران، چ7، شرکت سهامی انتشار.
نجفی اصفهانی، نوراله. (1384). مقیم و مسافر، ترجمه موسی فقیه خانی، تهران، مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر.
نقیب زاده، احمد. (1383). تاریخ دیپلماسی و روابط بین­الملل از پیمان وستفالی تا امروز، تهران، چ2، قومس.
وزارت امور خارجه. (1370). نهضت مشروطه ایران بر پایه اسناد وزارت امور خارجه، تهران، نشر اسناد، دفتر مطالعات سیاسی و بین­المللی.
 
References:
Doyle, W. (1989). The Oxford History of French, Revolution. London. Oxford.
Furet, F. (1989). Night of august4, article dictionary of the French revolution. Harvard university.