بازخوانی جغرافیای تاریخی و جایگاه سیاسی کرمان در دوره هخامنشی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.

چکیده

کرمان که امروزه به‌عنوان پهناورترین استان ایران شناخته می‌شود و در جنوب‌شرق فلات ایران قرار دارد، از دیرباز یکی از کانون‌های مهم تمدنی و تاریخی به‌شمار می‌رفته است. شواهد باستان‌شناختی برجای‌مانده از محوطه‌هایی چون تل ابلیس، تپه یحیی، شهداد و جیرفت، گویای پیشینه‌ی کهن این سرزمین است. هدف پژوهش حاضر، تبیین جایگاه جغرافیای تاریخی کرمان در ساختار سیاسی، اداری و اقتصادی امپراتوری هخامنشی و بررسی نقش آن در تحولات شرق فلات ایران است. این پژوهش با روش تاریخی و با رویکرد توصیفی–تحلیلی و بر پایه‌ی مطالعات کتابخانه‌ای و تحلیل منابع تاریخی، جغرافیایی و کتیبه‌های هخامنشی انجام‌شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که کرمان به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص خود، میان پارس، پارت، گدروزیا و خلیج‌فارس، نقشی مؤثر در پیوندهای سیاسی، اقتصادی و ارتباطی امپراتوری هخامنشی ایفا می‌کرده است. همچنین این سرزمین در آغاز بخشی از ایالت پارس بوده، اما در پی تحولات سیاسی دوره‌ی داریوش اول، به‌تدریج به‌عنوان واحدی اداری متمایز از پارس در چارچوب نظام ساتراپی‌های هخامنشی مطرح‌شده است. دستاورد این پژوهش، ارائه‌ی تحلیلی یکپارچه از پیوند جغرافیا و سیاست در کرمانِ دوره‌ی هخامنشی و روشن‌ساختن جایگاه این سرزمین در ساختار اداری امپراتوری است. از جمله محدودیت‌های تحقیق می‌توان به پراکندگی داده‌های تاریخی و کمبود منابع مستقیم درباره‌ی مرزهای دقیق و ساختار اداری کرمان در دوره‌ی هخامنشی اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Rereading the historical geography and political position of Kerman in the Achaemenid period

نویسندگان [English]

  • Mohammad Reza Amiripour
  • Parviz Hossein Talaee
Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran.
چکیده [English]

Kerman, the largest province of Iran, is located in the southeastern part of the Iranian Plateau and has long been regarded as one of the major centers of civilization and historical development in this region. Archaeological evidence recovered from sites such as Tepe Eblis, Tepe Yahya, Shahdad, and Jiroft attests to the ancient background and long-standing significance of this land. The aim of the present study is to elucidate the position of the historical geography of Kerman within the political, administrative, and economic structure of the Achaemenid Empire and to examine its role in the development of the eastern Iranian Plateau. This research is conducted using the historical method and a descriptive–analytical approach, based on library research and the analysis of historical and geographical sources, as well as Achaemenid inscriptions. The findings of the study indicate that, due to its distinctive geographical position between Persis, Parthia, Gedrosia, and the Persian Gulf, Kerman played an effective role in the political, economic, and communication networks of the Achaemenid Empire. Furthermore, this region was initially part of the province of Persis; however, following the political transformations of the reign of Darius I, it gradually emerged as an administrative unit distinct from Persis within the framework of the Achaemenid satrapal system. The contribution of this study lies in presenting an integrated analysis of the relationship between geography and politics in Achaemenid-period Kerman and in clarifying the position of this region within the administrative structure of the empire. Among the limitations of the research are the dispersion of historical data and the scarcity of direct sources concerning the precise boundaries and administrative organization of Kerman during the Achaemenid period.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Achaemenids
  • Historical Geography
  • Political-Administrative History
  • Kerman
منابع
استرابو. (1382). جغرافیا، سرزمین­های زیر فرمان­ هخامنشیان،(چاپ اول)، مترجم: صنعتی­زاده، همایون، تهران: بنیاد موقوفات محمود افشار.
بارتولد، ویلهلم. (1377). جغرافیای تاریخی ایران، مترجم: صنعتی­زاده، همایون، تهران: نشر ادبی و تاریخی موقوفات محمود افشار یزدی.
باستانی پاریزی، محمد ابراهیم. (1394). وادی هفتواد، (چاپ اول)، تهران: علم.
باستانی پاریزی، محمدابراهیم. (1360). آیا داریوش سوم هم از کرمان گذشته است. مجله چیستا (ادبیات و زبان­ها)، 6، 652-657. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/180283/%D8%A7%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B4-%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%87%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA
بروسیوس، ماریا. (1388). شاهنشاهی هخامنشی(از کوروش بزرگ تا اردشیر اول)،(چاپ اول)، مترجم: مشایخ، هایده تهران: ماهی.
برونر، کریستوفر. (1387). تقسیمات جغرافیایی و اداری، تاریخ ایران از سلوکیان تا فروپاشی دولت ساسانیان، (چاپ چهارم)، ج3، مترجم: انوشه، حسن، گردآورنده: یارشاطر، احسان تهران: امیرکبیر. 149-178.
بریان، پیر. (1379). تاریخ امپراتوری هخامنشیان (از کورش تا اسکندر)،(چاپ سوم)، مترجم: سمسار، مهدی، تهران، زریاب.
بیک محمدی، حسن. (1386). مقدمه­ای بر جغرافیای تاریخی ایران، اصفهان: دانشگاه اصفهان.
پیرنیا، حسن. (1369). تاریخ ایران باستان،(چاپ چهارم)، ج 1، تهران: دنیای کتاب.
تاج­پور، میرمحمدعلی؛ و تاج­پور، رضوان. (1390). رابر سرچشمه­ی هیکتانیس (هلیل رود)،(چاپ اول)، کرمان: کرمان شناسی.
توین بی، آرنولد. (1379). جغرافیای اداری هخامنشیان،)چاپ اول(، مترجم: ثاقب فر، مرتضی، تهران:
خیراندیش، اسدالله. (1368). با من به کرمان بیایید، کرمان: وحید.
دانشور، محمد. (1382). قلعه دختر تا دقیانوس،)چاپ دوم(، کرمان: مرکز کرمان شناسی.
دریا گشت، محمد رسول. (1370). کرمان در قلمرو تحقیقات ایرانی، کرمان: مرکز کرمان شناسی.
دیاکونف، میخائیل میخائیلوویچ. (1379). تاریخ ماد، (چاپ چهارم)، مترجم: کشاورز،کریم، تهران: علمی و فرهنگی.
رجبی، پرویز. (1380). هزاره­های گمشده)هخامنشیان به روایتی دیگر(،)چاپ اول(،  ج2، تهران: توس.
رفعتی، حسین. (1386). جیرفت در آینه­ی تاریخ،(چاپ اول)، کرمان: کرمان شناسی.
سامی، علی.(1389). تمدن هخامنشی، ج 2، (چاپ دوم)، ج2، تهران: سمت.
شارپ، رلف نارمن. (1388). فرمان­های شاهنشاهان هخامنشی،(چاپ سوم)، تهران: پازینه.
شهبازی، شاپور. (1388). زندگی و جهانداری کوروش کبیر،(چاپ اول)، تهران: دنیای کتاب.
صفا، عزیزالله. (1390). تاریخ جیرفت و کهنوج،(چاپ دوم)، کرمان: کرمان شناسی.
کخ، هایدماری. (1387). از زبان داریوش،)چاپ سیزدهم(،مترجم: رجبی، پرویز، تهران: کارنگ.
کرمان در یک نگاه. (1389). ویراستار محمد صادق بصیری، کرمان: مرکز کرمان شناسی.
کورت، آملی. (1379). هخامنشیان،)چاپ دوم(، مترجم: ثاقب فر، مرتضی، تهران: ققنوس.
کوک، جان مانوئل. (1387). «ظهور هخامنشیان و بنیانگذاری امپراطوری هخامنشی»،تاریخ ایران)هخامنشیان(،)چاپ دوم(، ج2، مترجم: ثاقب فر، مرتضی،  تهران: جامی. 11-121.
کوک، جان مانوئل. (1390). شاهنشاهی هخامنشی،(چاپ پنجم)، مترجم: ثاقب فر، مرتضی، تهران: ققنوس.
مارکوارت، یوزف. (1373). ایرانشهر بر مبنای جغرافیای موسی خورنی،)چاپ اول(، مترجم: میر احمدی، مریم، تهران: اطلاعات.
مسعودی، ابوالحسن. (1365). التنبیه و الشراف،(چاپ دوم)، مترجم: پاینده، عبدالقاسم، تهران: علمی و فرهنگی.
مشکور، محمد جواد. (1393). کارنامه اردشیر بابکان، تهران: دنیای کتاب.
مشکور، محمدجواد. (1371). جغرافیای تاریخی ایران باستان،)چاپ اول(، تهران: دنیای کتاب.
موسوی بجنوردی، کاظم. (1396). تاریخ جامع ایران،)چاپ سوم(،ج1، تهران: مرکز دائره­المعارف
نجمی، شمس­الدین. (1381). گاهشمارتاریخ کرمان، ج 1، کرمان: مرکز کرمان شناسی.
نهچیری، عبدالحسین. (1380)، جغرافیای تاریخی شهرها، تهران: مدرسه.
وزیری، ا حمدعلی خان. (1385)، تاریخ کرمان، ج 1،)چاپ پنجم(، ج 1، تهران: علم.
وزیری، احمد علی خان. (1385). جغرافیای کرمان، تهران: علم.
هرودوت. (1389). تواریخ،)چاپ اول(، ج1، مترجم: ثاقب فر، مرتضی، تهران: اساطیر.
 
References:
Briant, P. (2001). Germanioi: Encyclopaedia Iranica.       
Caldwell, J. R. (1967). Investigations at Tal-i-Iblis”, Illinois state Musium, preliminary Report No 9.
Dandamayev, M. A. (1988). Bardia: Encyclopaedia Iranica.
Deplanhol, X., & Hourcade, B. (2017). Kerman ii. Historical Geography: Encyclopaedia Iranica. III, 211-219.
Lamberg- Karlovsky, C. C. (1970). Excavations at Tepe Yahya, Iran Progress Report No.1, Cambridge, Massachusetts.
Lamberg- Karlovsky. C. C. (1971). The Proto- Elamite settlement at Tepe Yahya, Iran, Volume IX.
Majidzadeh, Y. (1976). The lord of Aratta”, Journal of the Near Eastern Studies, Vol. 35.
Schmitt, R. (1990). Carmania: Encyclopaedia Iranica, “Karmania”, Schwarz, Iran.