رویکردی سکه‌شناسی به تاریخ صفویه (مطالعه نمونه‌ای اشعار فارسی در متون سکه‌های صفویان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی زنجان، زنجان، ایران. مأمور به گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

2 گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

چکیده

برآمدن دولت صفویه آغازگر دورانی نو در تحولات سیاسی، فرهنگی و اجتماعی ایران محسوب می‌شود. رسمیت تشیع و تشکیل دولت ملی مهم‌ترین ثمرات این تحول عظیم بود که از طریق کاربرد گسترده شعائر شیعی و همچنین زبان فارسی در متون سکه‌های شاهان صفوی نیز بازتاب یافته است. اشعار فارسی قسمت مهمی از نوشته‌های سکه‌های صفویان را شامل می‌شود زیرا شاهان صفوی القاب و عناوین و همچنین اعتقادات شیعی خویش را به‌صورت اشعار فارسی نیز بر مسکوکات خود درج کرده‌اند که این امر از نوآوری‌های دوران صفویه به شمار می‌آید. مسئله پژوهش حاضر بررسی اشعار فارسی نوشته‌شده بر سکه‌های شاهان صفوی و مشخص نمودن دلایل ذکر این اشعار بر این مسکوکات است. هدف این پژوهش نشان دادن کاربرد مطالعات سکه‌شناسی در بازشناسی تحولات عصر صفویه است. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی انجام‌شده و گردآوری اطلاعات آن نیز با استفاده از منابع کتابخانه‌ای صورت پذیرفته است. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد به سبب رواج گسترده مقوله شعر در جامعه دوران صفویه، آنان از اشعار فارسی در نوشته‌های سکه‌های خویش بهره بردند که تعدادی از این اشعار بازتاب‌دهنده برخی از تحولات سیاسی، فرهنگی و مذهبی این دوران است. هم‌چنین تا دوران محمد خدابنده، سکه‌های نادری از صفویان دارای اشعار فارسی است اما از عصر شاه‌عباس دوم تا پایان این حکومت، ابیات فارسی با گستردگی بسیاری بر سکه‌های صفویان نوشته‌شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A numismatic approach to Safavid history: A case study of Persian poems in the texts of Safavid coins

نویسندگان [English]

  • Seyyed Masoud Shahmoradi 1
  • Masoud Bayat 2
1 Department of Islamic Studies, Faculty of Medicine, Zanjan University of Medical Sciences, Zanjan, Iran. Assigned to the Department of history and civilization of Islamic nation, Faculty of Humanities, University of Zanjan, Zanjan, Iran.
2 Department of history and civilization of Islamic nation, Faculty of Humanities, University of Zanjan, Zanjan, Iran.
چکیده [English]

The rise of the Safavid state is considered the beginning of a new era in Iran's political, cultural, and social developments. The formalization of Shiism and the formation of a national state were the most important fruits of this great transformation, which was also reflected in the widespread use of Shiite slogans and the Persian language in the texts of the coins of the Safavid kings. Persian poetry constitutes an important part of the inscriptions on Safavid coins because the Safavid kings included their titles, as well as their Shiite beliefs, in the form of Persian poetry on their coins, which is considered an innovation of the Safavid era. The present study seeks to examine the Persian poems written on the coins of the Safavid kings and to determine the reasons for mentioning these poems on these coins. The aim of this research is to demonstrate the application of numismatic studies in recognizing developments in the Safavid era. This research was conducted using a descriptive-analytical method and its information was collected using library resources. The results of this research show that due to the widespread popularity of poetry in Safavid society, they used Persian poems in their coin inscriptions, and some of these poems reflect some of the political, cultural, and religious developments of this era. Also, until the era of Mohammad Khodabandeh, rare coins from the Safavids contained Persian poems, but from the era of Abbas II until the end of this reign, Persian verses were written on Safavid coins in great abundance.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Poetry
  • Persian Language
  • Coin
  • Iran
  • Safavids

مراجع

منابع
------. (1352). سکه شناسی ایران: سکه های اسماعیل دوم صفوی. یغما،26(2)،92-95. https://ensani.ir/fa/article/280335
------. (1361). چند سکه معرفی ناشده ، آینده، 8(7)، 410-416. https://ensani.ir/fa/article/256138
------. (1382). تحقیقاتی در تاریخ ایران عصر صفوی. ترجمه عباسقلی غفاری فرد و محمدباقر آرام. تهران: امیرکبیر.
اسکندرمنشی.‏ (1382). تاریخ عالم‏آراى عباسى. تصحیح ایرج افشار. تهران‏: امیر کبیر.
افتخاری، یوسف. (1394). سکه شناسی شاهان افشار. تهران: پازینه.
امینی هروی‌، ابراهیم ‌بن‌ میرک جلال‌الدین. (1383). فتوحات شاهی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
اولئاریوس، آدام. (1363). سفرنامه آدام الئاریوس (بخش ایران). تهران: ابتکار.
بدلیسى‏، شرف الدین. (1377). شرفنامه‏. به اهتمام ولادیمیر ولییامینوف‏. تهران‏: اساطیر.
بیاتلو، حسین. (1375). صاحبقران، دانشنامه جهان اسلام، ج 29. تهران: بنیاد دایره المعارف اسلامی.
تاریخ ایران: دوره صفویان، پ‍ژوه‍ش‌ از دان‍ش‍گ‍اه‌ ک‍م‍ب‍ری‍ج. (1380). ترجمه یعقوب آژند. تهران: جامى.
ترابی طباطبایی، سید جمال. (1351). رسم الخط ایغوری و سیری در سکه شناسی. تبریز: چاپخانه شفق.
جعفری، علی اکبر. (1390). پادشاهی سید احمد خان مرعشی صفوی و بحران مشروعیت صفویان. پژوهشهای تاریخی، 1(9)، 1-18. https://jhr.ui.ac.ir/article_16533.html
جعفریان، رسول. (1379). صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست. ج ۱. قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
جنابدى، میرزا بیگ. (1378). روضة الصفویه‏. به کوشش غلامرضا طباطبایى مجد. تهران‏: بنیاد موقوفات محمود افشار.
خلیفه، مجتبی. (1375). صفویان (سکه شناسی)، دانشنامه جهان اسلام. ج 29. تهران: بنیاد دایره المعارف اسلامی.
خواندمیر، غیاث‌الدین. (1380). تاریخ حبیب السیر فی اخبار افراد بشر. تهران: خیام.
خورشاه بن قباد الحسینی. (1379). تاریخ ایلچی نظام شاه. تصحیح محمدرضا نصیری و کویچی هانه دا. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
دهخدا، علی اکبر. (1377). لغت نامه دهخدا. ج 8 و 14. تهران: دانشگاه تهران.
دیانت، ابوالحسن. (1367). فرهنگ تاریخی سنجش ها و ارزش ها. جلد 2: نقود و مسکوکات. تبریز: نیما.
رابینو، یاسنت لویی. (1353). آلبوم سکه ها، نشانها و مهرهای پادشاهان ایران از سال 1500 تا 1948 میلادی. تهران: موسسه سکه شناسی ایران با همکاری انتشارات امیرکبیر.
رویمر، هانس روبرت. (1385). ایران در راه عصر جدید: تاریخ ایران از 1350 تا 1750. ترجمه آذر آهنچی. تهران: دانشگاه تهران.
ریپکا، یان (1381). تاریخ ادبیات ایران از دوران باستان تا قاجاریه‏. ترجمه عیسى شهابى‏. تهران: علمى و فرهنگى‏.
سرفراز، علی اکبر و فریدون آور زمانی. (1389). سکه های ایران از آغاز تا دوران زندیه. تهران: سمت.
سفرنامه هاى ونیزیان در ایران. (1381). ترجمه منوچهر امیری. تهران: خوارزمی.
سیوری، راجر مروین. (1391). ایران عصر صفوی. ترجمه کامبیز عزیزی. تهران: نشر مرکز.
شاملو، ولی‌قلی‌ بن‌ داودقلی. ‌(1375). قصص الخاقانی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
شاهمرادی، سید مسعود. (1399). تاریخ تشیع در ایران بر مبنای سکه شناسی: از آغاز تا تأسیس صفویه. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
شریعت زاده، سید علی اصغر. (1393). سکه های ایران زمین: مجموعه سکه های موسسه کتابخانه و موزه ملی ملک از دوره هخامنشی تا پایان دوره پهلوی. تهران: پازینه.
شوشتری، نور الله. (1377). مجالس المؤمنین. ج ۲. تهران: اسلامیه.
طبرى‏، محمد بن جریر. (1387 ق). تاریخ الامم و الملوک. بیروت‏: روائع التراث العربى‏.
عالم آرای صفوی. (1350). به کوشش یدالله شکری. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
عطار، محمد بن ابراهیم. (1388). الهی نامه. تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: سخن.
عفیفی، رحیم. (1391). فرهنگنامه شعری؛ بر اساس آثار شاعران قرن سوم تا یازدهم هجری. ج 3. تهران: سروش.
غ‍ی‍اث‌ال‍دی‍ن‌ رام‍پ‍وری‌، م‍ح‍م‍د ب‍ن‌ ج‍لال‌ال‍دی‍ن‌. (بی تا). غیاث الّلغات. به کوشش محمد دبیر سیاقی. تهران: کانون معرفت.
فرح بخش، هوشنگ. (1385). راهنمای سکه های ضربی (چکشی) ایران از سال 900–1296 هجری قمری شامل دوره های صفویه-افغان-افشاریه-زندیه- قاجاریه. تهران: فرح بخش.
قاسمی گنابادی، محمدقاسم. (1387). شاه اسماعیل نامه. تصحیح جعفر شجاع کیهانی. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
قائینی، فرزانه. (1395). سکه های دوره صفویه. تهران: پازینه.
کدی، نیکی. (۱۳۷۴). فرهنگ مادی و جغرافیا. ترجمه مازیار بهروز. گفتگو، ۸، 87-105. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/320209
مرعشی صفوی، محمدخلیل. (1362). مجمع التواریخ. تصحیح عباس اقبال آشتیانی. تهران: طهوری.
مرعشی، محمدهاشم. (1379). زبور آل داود. تصحیح عبد الحسین نوایی. تهران: میراث مکتوب.
مشیری، محمد. (1350). سکه شناسی (2): سکه های نادرشاه افشار. بررسی های تاریخی،6(1)، 225-252. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/265887
معطوفی، اسدالله. (1387). سنگ مزارها و کتیبه های تاریخی گرگان و استرآباد. تهران: حروفیه.
‏نصر، سید حسین. (1386). علم و تمدن در اسلام. ترجمه احمد آرام. تهران: علمی و فرهنگی.
نوایی، عبد الحسین. (1360). اسناد و مکاتبات سیاسى ایران. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
نوایی، عبدالحسین و عباسقلی غفاری فرد. (1389). تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دوران صفویه. تهران: سمت.
وحیدقزوینی، محمدطاهر. (1383). تاریخ جهان آرای عباسی. تصحیح سعید میرمحمد صادق. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگى‌.
 
References:
https://coin-identifier.com/
https://en.numista.com
https://hcr.ashmus.ox.ac.uk
https://www.numisbids.com/
Poole, R. S. (1887). The coins of the sháhs of Persia, Ṣafavis, Afgháns, Efsháris, Zands, and Ḳájárs. London: Printed by order of the Trustees.
سیاست در آینه تاریخ
دوره 2، شماره 2 - شماره پیاپی 6
تابستان
شهریور 1404
صفحه 34-52

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار