سکه‌شناسی و جایگاه آن در پژوهش‌ها و مطالعات‌ تاریخی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران

چکیده

سکه‌‌ فارغ از این‌که به عنوان یک وسیله مبادلاتی می‌تواند نقش مهمی در اقتصاد و بازرگانی دولت‌ها داشته باشد، نقش و نوشته‌های منقور بر روی آن نیز می‌تواند نشان دهنده‌ تغییر و تبدلات سرزمینی، سیاسی، فرهنگی، اقتصادی یک کشور در طول تاریخ باشد. به همین خاطر است که شناخت سکه‌ها و به تبع آن بهره بردن از فن و دانش سکه‌شناسی امروزه می‌تواند کمک شایانی به اساتید، پژوهشگران و محققان در حوزه‌های مختلف مطالعات تاریخی حتی با وجود داشتن تخصص در یک دوره خاص از دانش تاریخ، جهت بررسی وتدقیق بیشتر تحولات تاریخ سیاسی و دودمانی، تاریخ اقتصادی، تاریخ فرهنگی و مذهبی و هم‌چنین جغرافیای تاریخی سلسله­‌ها و دولت‌ها در ادوار مختلف بنماید. این پژوهش برآنست تا با روشی توصیفی - تحلیلی به چگونگی استفاده از فن سکه‌شناسی در پژوهش‌ها و مطالعات تاریخی برای پرده برداشتن از برخی ابهامات و زوایای تاریک پیشاروی پژوهشگران و محققان در مواجهه با بزنگاه‌های مهم تاریخ بپردازد. یافته­‌های پژوهش حاکی از آنست که سکه­‌شناسی می‌­تواند بسته به نحوه و چگونگی ضرب سکه­‌ها در دوره‌­های مختلف تاریخی در سال­شماری دقیق سال‌­های سلطنت پادشاهان، شناسایی مدعیان و معارضان احتمالی قدرت و شورشیان بر علیه حکومت مرکزی، گستره تاریخی و مرزهای سیاسی جغرافیاییِ قلمرو سلسله‌­های حکومت‌گر، آگاهی از مدت زمان رواج انواع خط نوشتاری و زبان‌­های رایج در دوره­‌های مختلف تاریخی، شناسایی آداب و رسوم و آئین­‌ها و تشریفات مذهبی در هر دوره تاریخی، چگونگی و علل رقابت‌­های اقتصادی دولت­‌های هم­جوار و رقیب و هم­چنین گستره اقتصادی سکه­‌های آن­‌ها و...کمک‌­های شایان توجهی به مورخان و محققان برای انجام درست و دقیق پژوهش­‌های­شان بنماید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Numismatics and its role in historical research and studies

نویسنده [English]

  • Amir Ahangaran
Assistant professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran
چکیده [English]

Coins, regardless of their role as a medium of exchange, can play an important part in the economy and trade of governments. Additionally, the inscriptions and designs on coins can reflect territorial, political, cultural, and economic changes within a country throughout history. This is why the study of coins and, consequently, the use of numismatics today can be of great help to professors, researchers, and scholars in various historical fields, even for those specializing in specific historical periods, to better examine and refine the transformations in political and dynastic history, economic history, cultural and religious history, as well as the historical geography of dynasties and governments over time. This research aims to explore how numismatics can be used in historical research and studies to shed light on certain ambiguities that researchers may encounter when examining pivotal moments in history. The findings of the research indicate that numismatics, depending on the manner and method of coin minting in different historical periods, can provide significant assistance to historians in conducting their studies accurately. Numismatics can contribute to the precise chronology of the reigns of kings, the identification of potential claimants, rivals to power, and rebels against the central government, as well as the historical extent and political-geographical boundaries of the territories of ruling dynasties. Moreover, it can help in understanding the duration of the prevalence of various scripts and languages in different historical periods, identifying customs, rituals, and religious ceremonies of each historical era, and analyzing the nature and causes of economic rivalries among neighboring and competing states, along with the economic scope of their coins. Such contributions of numismatics offer valuable insights to historians for conducting their studies comprehensively. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Numismatics
  • Political history
  • Historical geography
  • Economic history
  • Cultural history
منابع
احمدوند، عباس. (1389). سکه‌های اسلامی؛عاملی برای تدوام هنر نقاشی، پژوهش­های تاریخی دانشگاه اصفهان، 1(5)، 17-30. https://jhr.ui.ac.ir/article_16506.html
استرآبادى، میرزا مهدى­خان. (1377). جهانگشاى نادرى‏، تصحیح سیدعبدالله انوار، تهران‏: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
اشپولر، برتولد. (1351). تاریخ مغول در ایران، ترجمه محمود میرآفتاب، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
اشپولر، برتولد. (1373). تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامى، ج یکم و دوم، ترجمه جواد فلاطورى و مریم میراحمدى‏، تهران: علمى­و­فرهنگى‏.
اعتمادالسلطنه‏، محمدحسن خان. (1367). تاریخ منتظم ناصرى‏، ج یکم تا سوم، به تصحیح و تحقیق محمد اسماعیل رضوانى‏، تهران‏: دنیاى­کتاب.
اکسورثی، مایکل. (1388). ایران عصر نادر، ترجمه امیر نیاکویی و صادق زیباکلام، تهران: روزنه.
آلتهایم، فرانتس، استیل، روت. (1382). تاریخ اقتصاد دولت ساسانی، ترجمه هوشنگ صادقی، تهران: علمی­وفرهنگی
اوتر، ژان. (1363). سفرنامه ژان اوتر، ترجمه علی اقبالی، تهران: جاویدان.
اولئاریوس، آدام. (1385). سفرنامه آدام اولئاریوس، ترجمه احمد بهپور: تهران: ابتکار نو.
بابلون، ارنست. (1358). سکه­های ایران در دوران هخامنشی، ترجمه ملک­زاده بیانی و خان­بابا بیانی، تهران: انجمن آثار ملی.
بهار، مهرداد. (1375). ادیان آسیایی، تهران، چشمه.
بیانی، ملک­زاده. (1370). تاریخ سکه، تهران: دانشگاه تهران.
پاشایی، ژیلا. (1393). ظهور نقش مایه ماهی آئین مِهر در مُهرهای دوره قاجار و فلوس های دوره صفوی و قاجار، گنجینه اسناد کتابخانه ملی ایران،  2 (24)، 106-137. https://ganjineh.nlai.ir/article_125.html
پیرنیا، حسن و اقبال آشتیانى، عباس. ‏(1380). تاریخ ایران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاریه‏، تهران: خیام.
پیرنیا، حسن. (1375). تاریخ ایران باستان‏، ج یکم تا چهارم، تهران: دنیاى­کتاب‏.
تارونیه، ژان باتیست. (1389). سفرنامه تاورنیه، ترجمه حمید ارباب شیرانی، تهران: نیلوفر.
ترابی طباطبایی، سید جمال، وثیق، منصوره. (1373). سکه­های اسلامی ایران از آغاز تا حمله مغول، تبریز: مهد آزادی.
ترکمان، اسکندربیگ. (1382). تاریخ عالم‏آراى عباسى،  ج یکم، به تصحیح ایرج افشار، تهران‏: امیرکبیر.
جعفری مذهب، محسن. (1387). سکه­شناسی و تصحیح متون، آئینه میراث، 3 (42)،  100-113.
حسینى­ منشى،‏ محمدمیرک. (1385). ریاض الفردوس خانی، به تصحیح ایرج افشار و فرشته صرافان، تهران: ‏بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.
حسینی جامی، محمود بن ابراهیم. (1386). تاریخ احمدشاهى‏، تصحیح محمد سرور مولایى‏، تهران: عرفان.
خواندمیر، غیاث­الدین بن همام­الدین(1380)، حبیب السیر، ج چهارم، با مقدمه جلال­الدین همایی و زیر نظر دبیر سیاقی، تهران، خیام.
دُران، دارلی. (1380). «نظام پولی دوره صفویان»، صفویان، سیوری و دیگران، تهران: مولی.
دلاواله، پیترو. (1384). سفرنامه دلاواله، ترجمه شعاع­الدین شفا، تهران: علمی­و­فرهنگی.
دینورى، ابوحنیفه. (1383). اخبارالطوال، ترجمه محمود مهدوى دامغانى‏، تهران‏: نی.
رابینو، دی­بور گوماله. (1353). آلبوم سکه­ها، نشان­ها و مهرهای پادشاهان ایران، ترجمه محمد مشیری، تهران: موسسه سکه­شناسی و امیرکبیر.
راوندى‏، مرتضى. (1382). تاریخ اجتماعى ایران، ج یکم و پنجم، تهران: نگاه‏، 1382.
سایکس، سرپرسى. (1380). تاریخ ایران‏، ج یک و دو، ترجمه سیدمحمدتقى فخر داعی،‏ تهران: افسون
 سجادى، سید صادق. (1385). تاریخ برمکیان، تهران:‏ بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار
سرافراز، علی اکبر، آورزمانی، فریدون. (1399). سکه­های ایران از آغاز تا دوران زندیه، تهران: سمت.
سرافرازی، عباس. (1394). شعائر شیعی بر سکه‌های اسلامی تا شکل‌گیری حکومت صفویان، شیعه­شناس، 51 (13)، 26-7. https://www.shiitestudies.com/article_23640.html
سرفراز، علی­اکبر و آور زمانی، فریدون. (1399). سکه­های ایران، تهران: سمت.
شاردن، ژان. (1372). سفرنامه شاردن‏، ج یکم تا پنجم، ترجمه اقبال یغمایى‏، تهران: توس.
عقیلی، عبدالله. (1377). دارالضرب­های ایران در دوره اسلامی، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار یزدی.
غفارى کاشانى، قاضى احمد. (1414ﻫ.ق).‏ تاریخ نگارستان‏، تصحیح  مرتضى مدرس گیلانى‏، تهران: کتابفروشى حافظ.
فرای، ر.ن. (1380). تاریخ ایران کمبریج، از فروپاشی دولت ساسانیان تا آمدن سلجوقیان، ج چهارم، تهران: امیرکبیر.
 فسایى، حاج میرزا حسن. ‏(1382). فارسنامه ناصرى‏، ج یکم، تصحیح منصور رستگار فسایى‏، تهران: امیرکبیر.
فلور، ویلم. (1395). تاریخ مالی ایران در روزگار صفویان و قاجاریان، ترجمه ابوالقاسم سری، تهران: توس.
قاجار، جهانگیر میرزا. (1384). تاریخ نو، به تصحیح و تحقیق عباس اقبال آشتیانى‏، تهران: علم‏.
قائینی، فرزانه. (1388). سکه­های دوره صفویه، تهران: پازینه.
قزوینی، ابوالحسن. (1367). فواید الصفویه‏، تصحیح مریم میر احمدی، تهران:مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى‏.
قمى‏، قاضى احمد. (1383). خلاصه التواریخ‏، ج دوم، تصحیح احسان اشراقى‏، تهران: دانشگاه تهران‏.
کاررى، جملى. (1348). سفرنامه کاررى‏، ترجمه عباس نخجوانى و عبدالعلى کارنگ‏، تبریز، اداره کل فرهنگ­و­هنر آذربایجان شرقى.
کریستن­سن، آرتور. (1368). ایران در زمان ساسانیان‏، ترجمه رشید یاسمى‏، تهران: دنیای کتاب.
کسروی، احمد. (1352). کاروند کسروی، به کوشش یحیی ذکاء، تهران: کتاب­های جیبی.
گرانتوسکى، ا. آ. و دیگران. (1359). تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز، ترجمه کیخسرو کشاورزى‏، تهران: پویش.
گلستانه، ابوالحسن بن محمدامین. (2536). مجمل­التواریخ، به­اهتمام مدرس رضوی، تهران: دانشگاه تهران.
متی، رودی. (1393). ایران در بحران، ترجمه حسن افشار، تهران: مرکز.
متی، رودی، فلور، ویلم، کلاوسون، پاتریک. (1396). تاریخ پولی ایران از صفویه تا قاجاریه، ترجمه جواد عباسی، تهران: نامک.
مرعشى صفوى‏، میرزا محمد خلیل. (1362). مجمع­التواریخ‏، به تصحیح عباس اقبال آشتیانى‏، تهران: کتابخانه طهورى و سنایى‏.
مروی، محمدکاظم. (1364). عالم­آرای نادری، ج دوم، تصحیح محمدامین ریاحی، تهران: زوار
مستوفى‏، عبدالله. (1384). شرح زندگانى من‏، ج دوم، تهران: زوار.
مسعودی، علی بن­الحسین. (1382). مروج الذهب، ج یکم، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: علمی­وفرهنگی.
ملکم، سر جان. (1380). تاریخ کامل ایران، ج یکم و دوم، ترجمه میرزا اسماعیل حیرت‏، تهران: افسون‏.
مولف ناشناخته. (1384‏).  عالم‏آراى شاه‏اسماعیل‏‏، تصحیح اصغر منتظر صاحب، تهران‏، علمى­و­فرهنگى.
میرزا سمعیا. (1332). تذکزه الملوک، به­کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: طهوری.
مینورسکی.و. (1334). سازمان اداری حکومت صفوی، مسعود رجب­نیا، با حواشی و فهارس و مقدمه محمد دبیرسیاقی، تهران: زوار.
نخجوانی، محمد بن هندوشاه. (1976). دستور الکاتب فى تعیین المراتب، ج دوم، به­اهتمام عبدالکریم علی­اوقلی علی­زاده، مسکو: انستیتوی ملل خاورمیانه و نزدیک فرهنگستان علوم جمهوری شوروی سوسیالیستی آذربایجان.
هردوت. (1382). ‏تاریخ هردوت‏، ج یکم، ترجمه هادى هدایتى‏، تهران‏: دانشگاه تهران‏.
وحید قزوینی، محمد طاهر. (1381). تاریخ جهان‏آراى عباسى،‏ تصحیح سعید میرمحمدصادق‏، تهران‏: پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى‏.
یاراحمدی، مهدی. (1389). سکه­های مغولان، رشد آموزش تاریخ،  38 (3)، 39-42.
References:
https://en.numista.com