ظرفیت‌های فقه تمدن ساز شیعه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

چکیده

هدف از این مقاله، بررسی چگونگی مفهوم شناسی فقه تمدن شیعه و بررسی ظرفیت‌های عمومی و اختصاصی فقه تمدن شیعه، برای نظام سازی توحیدی بر اساس یافته‌های اسلامی با رویکرد تمدنی (تبار شناختی) است. این مقاله با روش تحلیلی- توصیفی نوشته‌شده است. پژوهش حاضر بعد از تبیین لغوی و اصطلاحی فقه، تشیع و تمدن، به ره‌یافت‌های نظام سازی در فقه تمدن می‌پردازد. در این راستا تأثیر فقه شیعه بر علوم به جهت حجیت یابی علوم در تولید، توزیع، انباشت، روش، هدف، کاربردهای توحیدی بررسی شد. فقه تمدن شیعه با منبع وحیانی و بکار گیری عقل فطری و با استفاده از اصول استنباط معصومین علیهم‌السلام در مسائل و حوادث پیش رو به دنبال تحقق تمدنی توحیدی و آماده‌سازی جهان برای ظهور است. رعایت عدالت، معاد باوری، هماهنگی گزاره‌های علمی با ارزش‌های الهی، نگاه عارفانه در سبک زندگی در کنار تکلیف محور بودن رفتارهای انسان و در مقابل تقابل با تمدن استکباری و استضعافی از مباحث بنیادی در فقه تمدن شیعه می‌باشد. نتایج به‌دست‌آمده، حاکی از آن است که فقه کلان نگر شیعه، ظرفیت و بستر تنظیم ساختار جامعه برای نظام‌های تمدنی- توحیدی را داراست و با مدیریت معصوم محور، تنها مسیر درست و عادلانه برای نظام سازی در حوزه مؤلفه‌های تمدن (اقتصاد، سیاست، فرهنگ، جامعه، حقوق، خانواده و ...) می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The capacities of Shia civilizing jurisprudence

نویسنده [English]

  • Seyed Javad Mirmehdipour Kohkamar
Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Literature and Human Sciences, Urmia University, Urmia, Iran
چکیده [English]

This article examines the conceptualization and general and specific capacities of Shia civilizational jurisprudence to systematize monotheism based on Islamic findings, using a civilizational (genealogical) approach. The paper is written with the analytical-descriptive method. After defining key terms, this study examines the achievements of systematization within civilizational jurisprudence. It then investigates the influence of Shia jurisprudence on science, specifically its role in authenticating scientific production, distribution, accumulation, methodology, purpose, and monotheistic applications. Shia civilizational jurisprudence, drawing upon revelation, reason, and the principles of infallible inference, seeks to establish a monotheistic civilization and prepare the world for the emergence.  Its core tenets include justice, belief in resurrection, the integration of science and divine values, a mystical lifestyle, and ethical human behavior, all in contrast to what it views as arrogant and deficient civilizations. The results indicate that macro-view Shia jurisprudence can regulate societal structures for monotheistic civilizations. Innocent-oriented management offers the only just and equitable way to systematize all civilizational components (e.g., economy, politics, culture, society, law, family).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Jurisprudence
  • Civilization
  • Shia
  • Authentication
منابع
ابن صباغ مالکی. (1422). الفصول، دارالحدیث، قم.
ابن فارس، معجم مقاییس اللغه. (1346). نشر طوبی، تهران، ایران
ابن منظور، لسان العرب. (1996 میلادی). تصحیح امین محمد عبدالوهاب و محمدالصادق العبیدی، بیروت، داراحیاء التراث العربی، مؤسسة التاریخ العربی، ماده:"شیع".
احمد زیات-ابراهیم مصطفی. (1342)، المجم الوسیط، موسسه امام صادق علیه السلام، ایران، تهران، جزء اول، «تمدن: عاش عیشة اهل المدن و تنعم».
امام خامنه ایی سید علی، سخنرانى در جمع دانشجویان دانشگاه علوم رضوى، 65/1/4.
امام خامنه ایی سید علی، سخنرانى در جمع فضلا و نخبگان حوزه علمیه قم، 74/9/14.
انعام، آیه 97، ترجمه استاد الهی قمشه ایی «قد فصلنا الآیات لقوم یفقهون».
توبه آیه 122«وما کان المومنون لینفروا کافة فلو لا نفر من کل فرقة منهم طائفة لیتفقهوا فی الدین».
حرعاملی محمدبن حسن. (1378). وسایل الشیعه فی تحصیل مسائل الشیعه، انتشارات آل البیت لإحیاء التراث، قم.
حکیمی محمد رضا. (1381). الحیاة، دفتر نشر فرهنگ اسلامى.«و طریقنا القَصد و فى امرنا الرُشد»
راغب الاصفهانی. (1371). مفردات الفاظ القرآن، تحقیق صفوان عدنان داوودی، دمشق، انتشارات دارالقلم، چاپ اول، ص 763: «و ناس یجعلون المیم زائده».
روح الامینى، محمود. (1379). زمینه فرهنگ شناسى، چ پنجم، تهران، عطار،
سبحانی تبریزی جعفر، (1427 قمری). بحوث فی الملل و النحل، ناشر موسسه امام صادق علیه السلام، قم.
سبزواری، سید عبدالاعلی. (1381). ‌تهذیب الاصول، صراط، قم.
سروش، عبدالکریم. (1378). مدارا و مدیریت، تهران، صراط.
شیخ مفید. (1413 قمری). اوائل المقالات، تهران، دانشگاه تهران.
صدر سید محمدباقر. (1374). اقتصاد ما، ترجمه اسپهبدى، انتشارات جهادسازندگى، مشهد.
صدوق أبو جعفر محمد بن علی بن الحسین بن موسى بن بابویه الفقیه القمی. (1325). علل الشرایع، منشورات المکتبة الحیدریة ومطبعتها فی النجف «انا وجدنا کلما احلّ اللّه تبارک و تعالى ففیه صلاح العباد وبقاؤهم ولهم الیه الحاجة التى لایستغنون عنها (عنه) وجدنا ماحرّم من الاشیاء لاحاجة للعباد الیه و وجدناه مفسدا داعیا الى الفناء والهلاک»
طباطبایی سید محمد حسین، المیزان. (1374). قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی.
طبرسی ابى على الفضل. (1376). مجمع البیان.
طریحی فخرالدین. (1377). مجمع البحرین، انتشارات علم الهدی، تهران.
 عقیقى بخشایشى. (1385). فقهاى نامدار شیعه، قم، کتابخانه آیة اللّه العظمى مرعشى نجفى.
قرآن
مجتهدشبسترى، محمد. (1376). ایمان و آزادى، تهران، طرح نو.
مجلسی محمدباقر. (1320). بحارالانوار، مؤسسةالوفاء بیروت (میزان الحکمة) محمد رى شهری، دفتر تبلیغات اسلامى قم
مطهری مرتضی. (1380). اسلام و مقتضیات زمان، انتشارات صدرا.
نساء آیه 5. «وَلاَ تُؤْتُواْ السُّفَهَاء أَمْوَالَکُمُ الَّتِی جَعَلَ اللّهُ لَکُمْ قِیَامًا وَارْزُقُوهُمْ فِیهَا وَاکْسُوهُمْ وَقُولُواْ لَهُمْ قَوْلًا مَّعْرُوفًا».
نوری طبرسی شیخ حسین. (1314). محدث، مستدرک الوسایل، مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، قم، ج 1.