بررسی پیشرفت و ترقی فرانسه از منظر سفرنامه‌ها و منابع تاریخ‌نگاری قاجاری طی قرن 19 میلادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 کارشناس ارشد تاریخ عمومی جهان، گروه تاریخ، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

چکیده

پیشرفت و ترقی یکی از وجوه موردتوجه در تاریخ ایران و جهان بوده است. برای رسیدن به این مهم در دوران تاریخ معاصر ایران و به‌خصوص دوران قاجار بهتر است وضعیت توسعه ایران در مقایسه کشورهای توسعه‌یافته اروپایی بررسی شود. مقالة حاضر با عنوان " بررسی پیشرفت و ترقی فرانسه از منظر سفرنامه‌های قاجاری طی قرن 19 میلادی" با هدف تحلیل آثار ایرانی قاجاری و رسیدن به پاسخ سؤال " ایرانیان قاجاری چه برداشتی از پیشرفت و ترقی در فرانسه قرن نوزدهم داشتند؟" نگارش یافته است. تحقیق حاضر به روش توصیفی- تحلیلی و بر پایة جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌ای نوشته‌شده است. این پژوهش از دریچة سفرنامه‌های دوران قاجار به بررسی پیشرفت و ترقی فرانسه در قرن نوزدهم میلادی مصادف با قرن سیزدهم هجری قمری می‌پردازد. این قرن دورة تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی قابل‌توجهی در فرانسه شامل انقلاب صنعتی و تغییرات سیاسی بین سلطنت و جمهوری بود. سیاحان و مورخان ایرانی از سلسله قاجار دیدگاه‌های خویش دربارة این تحولات را ارائه کردند. این پژوهش در نظر دارد با تحلیل این منابع چگونگی تلقی ناظران قاجار را به نوسازی فرانسه در امور مختلف اجتماعی نشان دهد. این مطالعه آمیزه‌ای از تحسین و نقد را نشان داده و بینش‌هایی را دربارة پویایی تبادل فرهنگی و آرمان‌های نخبگان ایرانی برای اصلاحات را ارائه می‌کند. در نتیجه می‌توان گفت که ایرانیان قاجاری تا پیش از انقلاب مشروطه صرفاً به پیشرفت‌های نظامی فرانسه و در آستانة آن انقلاب به مسائل اجتماعی و فرهنگی توجه داشتند. میزان آشنایی نخبگان ایرانی با توسعه و ترقی فرانسه از ابتدای دورة قاجار با نزدیک شدن به دوران مشروطه پیشرفت داشت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Studying the development of France from the perspective of Qajar travelogues during the 19th century

نویسندگان [English]

  • Mohammad Salmasizadeh 1
  • Zahra Sadat Khandan 2
1 Associate Professor, Department of History, Faculty of Law and Social Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran
2 MSc in General History of the World, Department of History, Faculty of Law and Social Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran
چکیده [English]

Progress has been one of the important aspects in the history of Iran and the world. To achieve this goal in the contemporary history of Iran, especially the Qajar era, it is better to examine the development status of Iran in comparison with that of developed European countries. The present article titled "Reviewing the progress and development of France from the perspective of Qajar travelogues during the 19th century AD "aims to analyze the Iranian Qajar works and provide the answer to the question: What was the perception of Qajar Iranians about the development in France in the 19th century? The present research is written in a descriptive-analytical method drawing on library resources. This research examines the progress of France in the 19th century, which coincides with the 13th century of the lunar calendar, through the lens of the travelogues of the Qajar era. This century was a period of significant political, social, and cultural changes in France, including the Industrial Revolution and political changes between the monarchy and the republic. Iranian travelers and historians from the Qajar series presented their views on these developments. This research aims to show how Qajar observers perceive French modernization in various social affairs. This study shows a mixture of praise and criticism and provides insights into the dynamics of cultural exchange and the ideals of Iranian elites for reform. As a result, it can be said that Qajar Iranians paid attention only to French military progress before the constitutional revolution and social and cultural issues at the threshold of that revolution. Iranian elites' familiarity with France's development progressed from the beginning of the Qajar era as the constitutional era approached.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Progress
  • Travelogue
  • France
  • Qajar era
منابع
آجودانباشی، ح. (1356). شرح ماموریت حسین‌خان نظام‌الدوله آجودانباشی، اشرفی، تهران.
آدلر، ف. (1387). تمدن‌های عالم، ترجمه: محمدحسین آریا، جلد دوم، امیرکبیر، تهران.
اصفهانی، ا. (1352). مسیر طالبی فی‌بلاد افرنجی، جلد دوم، شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، تهران.
اعتمادالسلطنه، م. (1364). تاریخ منتظم ناصری، تصحیح: محمد اسماعیل رضوانی، دنیای کتاب، تهران.
---. (1350). روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه، امیر کبیر، تهران.
---. (1367). مرآت‌البلدان، دانشگاه تهران، تهران.
آمده ژوبر، پ. (1322). مسافرت به ارمنستان و ایران، ترجمه: محمود هدایت، تابان، تهران.
پیرزاده نائینی، م. (1342). سفرنامه حاجی پیرزاده، دانشگاه تهران، تهران.
توکلی طرقی، م. (1395).  تجدد بومی و بازاندیشی تاریخ، کتاب ایران‌نامه، تورنتو.
دالین، و. و دیگران. (1366).  تاریخ فرانسه، ترجمه: فریدون شایان، جلد دوم، پیشرو، تهران.
دیولافوا، ژ. (1371).  ایران- کلده و شوش، ترجمه: علی‌محمد فره‌وشی (مترجم همایون)، دانشگاه تهران، تهران.
زرگری‌نژاد، غ. (1387). رسایل مشروطیت (مشروطه به روایت موافقان و مخالفان)، موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی، تهران.
---. (1395). سیاست‌نامه‌های قاجاری- سی و یک اندرزنامه‌ی سیاسی عصر قاجار، نگارستان اندیشه، تهران.
سرابی، ح. (1344). مخزن‌الوقایع_ شرح ماموریت و مسافرت فرخ خان امین‌الدوله، دانشگاه تهران، تهران.
سیاح محلاتی، م. (1363). سفرنامه حاج سیاح به فرنگ، نشر ناشر، تهران.
شیرازی،  ص. (1347). سفرنامة میرزا صالح شیرازی، تصحیح: محمد شهرستانی، روزن، تهران.
طباطبایی دیبا، ن. (1390). سفرنامه ناصری، تصحیح: رسول جعفریان، کتابخانه_ موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، تهران.
ظهیرالدوله، ع. (1395). سفرنامه ظهیرالدوله به فرنگ (همزمان با نخستین سفر مظفرالدین‌شاه به فرنگ)، خانه تاریخ و تصویر ابریشمی، تهران.
فوگل، ا. (1380). تمدن مغرب زمین، ترجمه: محمدحسین آریا، جلد دوم، امیر کبیر، تهران.
لسان‌الملک سپهر، م. (1377). ناسخ‌التواریخ، اساطیر، تهران.
مظفرالدین‌شاه قاجار. (1283). سفرنامه دوم مظفرالدین شاه به فرنگ، صنیع‌السلطنه، تهران.
---. (1363). سفرنامه فرنگستان_ سفر اول، شرق، تهران.
میرسپاسی، ع. (1393). تاملی در مدرنیته ایرانی- بحثی دربارة گفتمان‌های روشنفکری و سیاست مدرنیزاسیون در ایران، ترجمه: جلال توکلیان، ثالث، تهران.
ناصرالدین‌شاه قاجار. (1379). روزنامه خاطرات ناصرالدین شاه در سفر دوم فرنگستان (1295ه.ق)، سازمان اسناد ملی ایران، تهران.
Ècho de Perse, (1885AD), 1 Année, No.1, Tehran, Iran.