واکاوی روابط بین‌الملل در دورۀ پهلوی اول از منظر هُمایون کاتوزیان؛ مطالعه موردی: بریتانیا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران

چکیده

بررسی نگرش حاکمیت پهلوی اول به سیاست خارجی و روابط بین‌المللی و کاربست آن در این حوزه در ابعاد سیاسی، اقتصادی و فرهنگی نیاز به تبیین تاریخی دارد. دورۀ پهلوی اول، مورد تحلیل متناقض و متفاوت در بُعد مزبور قرارگرفته است. حکومت پهلوی اول، تحت شرایط و عوامل متعدد داخلی و خارجی تأسیس شد. مهم‌ترین نیروی خارجی مؤثر در پیدایش حکومت پهلوی، دولت بریتانیا بود و اما رضاشاه در طول دوران پادشاهی خویش درصدد بود برچسب دست‌نشاندگی بریتانیایی‌اش را از پیشانی‌اش پاک کند. رضاشاه کوشید مناسبات سیاسی را با دول غربی توسعه دهد، با دول فرانسه، آلمان، سوئیس، اتریش و اروپای شرق روابط تجاری، سیاسی و علمی در قالب اعزام محصلانی برای کسب علوم و فنون نوین برقرار کرد. با وجودی که، افسران بریتانیایی در ایران، نقش مهمی در روی کار آمدن رضاشاه ایفا کرده بودند، اما هیچ‌گاه در دوران پادشاهی‌اش، محصلی به انگلیس اعزام نکرد. در دوران پادشاهی‌ او، به‌ویژه وقوع جنگ جهانی دوم، رضاشاه به سمت جبهه اتحاد جنگ که هیتلر رهبر آلمان در این جبهه بود رفت، بریتانیا در سمت دیگر جبهه، یعنی نیروهای متفقین از جانب‌داری رضاشاه به آلمان، بسیار خشمگین بود، و پس از هشدارهای جبهه متفقین به رضاشاه، وی، پشتیبانی لجستیک و اطلاعاتی را به دولت آلمان انکار کرد. سرانجام، کشور ایران، توسط نیروهای متفقین اشغال شد. رضاشاه از اریکه قدرت کنار گذاشته شد. پژوهش پیش رو، می‌کوشد که رویکرد رضاشاه را در مناسبات بین‌الملل از جمله با دولت بریتانیا موردبررسی و تبیین تاریخی قرار دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

An analysis of early Pahlavi international relations from the perspective of Homa Katouzian; Case Study: Britain

نویسنده [English]

  • Nematollah Zakipour
Assistant Professor, Department of History, Faculty of Humanities, Yasouj University, Yasouj, Iran
چکیده [English]

Examining the attitude of the Pahlavi dynasty to foreign policy and international relations and its application in this field in political, economic and cultural dimensions requires historical explanation. The Pahlavi dynasty has been the subject of contradictory and different analyses in this dimension. The Pahlavi dynasty was established under various internal and external conditions and factors. The most important external force influential in the emergence of the Pahlavi dynasty was the British government, however, during his reign, Reza Shah endeavored to shed the perception of being a British puppet. Reza Shah tried to develop political relations with Western countries and established commercial, political and scientific relations with the governments of France, Germany, Switzerland, Austria and Eastern Europe in the form of sending students to acquire new sciences and techniques. Although British officers in Iran played an important role in Reza Shah's rise to power, he never sent a student to England during his reign. During his reign, especially during World War II, Reza Shah went to the Allied front, where Hitler was the leader of Germany. British disapproval of Reza Shah's support for Germany led to Allied diplomatic intervention. Consequently, Reza Shah withdrew logistical and intelligence assistance from the German government. Finally, Iran was occupied by the Allied forces. Reza Shah was removed from power. The present study attempts to historically examine and explain Reza Shah's approach to international relations, including with the British government.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Britain
  • Reza Shah
  • International Relations
  • Political Conflicts
  • Homa Katouzian
منابع
آبراهامیان، یرواند. (1396). تاریخ ایران مدرن، ترجمۀ محمدابراهیم فتاحی، چاپ شانزدهم، تهران: نی.
اتابکی، تورج، اریک یان زورکر. (1387). «پیشگفتار» در کتاب: تجدد آمرانه: جامعه و دولت در عصر رضاشاه، ترجمۀ مهدی حقیقت‌خواه، چاپ دوم، تهران: ققنوس.
استوارت، ریچارد ا. (1370). در آخرین روزهای رضاشاه، تهاجم روس و انگلیس به ایران در شهریور 1320، ترجمۀ عبدالرضا هوشنگ مهدوی و کاوه بیات، چاپ دوم، تهران: معین.
آیرونساید، ادموند. (1363). خاطرات آیرونساید، ترجمۀ بهروز قزوینی، تهران: آینه.
رحمانیان، داریوش. (1399). ایران بین دو کودتا (تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران از انقراض قاجاریه تا کودتای 28 مرداد)، چاپ ششم، تهران: سمت.
سایکل، امین. (1371). «سیاست خارجی ایران (1357-1300)»، در کتاب: سلسلۀ پهلوی و نیروهای مذهبی به روایت تاریخ کمبریج، مترجم عباس مخبر، تهران: طرح نو.
فوران، جان. (1392). مقاومت شکننده: تاریخ تحولات اجتماعی ایران از صفویه تا سالهای پس از انقلاب اسلامی، ترجمۀ احمد تدین، چاپ چهاردهم، تهران: رسا.
کرونین، استفانی. (1377). ارتش و حکومت پهلوی، ترجمۀ غلامرضا بابایی، تهران: خجسته.
گازیوروسکی، مارک. (1371). سیاست خارجی آمریکا و شاه، ترجمۀ فریدون فاطمی، تهران: مرکز.
همایون کاتوزیان، محمدعلی. (1372). مصدق و نبرد قدرت در ایران، ترجمۀ احمد تدین، چاپ دوم، تهران: رسا.
همایون کاتوزیان، محمدعلی. (1374)، اقتصاد سیاسی ایران از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی، ترجمۀ محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی، چاپ پنجم، تهران: مرکز.
همایون کاتوزیان، محمدعلی. (1377). نه مقاله در جامعه شناسی تاریخی ایران، نفت و توسعه اقتصادی، ترجمۀ علیرضا طیب، تهران: مرکز.
همایون کاتوزیان، محمدعلی. (1391). تضاد دولت و ملت: نظریه تاریخ و سیاست در ایران، ترجمۀ علیرضا طیب، چاپ نهم، تهران: نی.
هوشنگ مهدوی، عبدالرضا. (2535). تاریخ روابط خارجی ایران از ابتدای دوران صفویه تا پایان جنگ دوم جهانی، ج 2، چاپ دوم، تهران: کتابهای سیمرغ وابسته به انتشارات امیرکبیر.