بررسی مقایسه‌ای مالکیت و ارث و تأثیر آن بر حکومت انگلستان فئودالی و حکومت‌های ایران در قرون نخستین اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

2 کارشناسی ارشد تاریخ ایران دوره اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

چکیده

تمرکز و استمرار قدرت نظامی و اقتصادی اشراف در نظام فئودالی در انگلستان، متأثر از مالکیت و ارث بود که در قیاس با مالکیت و ارث در حکومت­های ایرانیِ قرون نخستین اسلامی که پراکندگی را سبب می­شد، متفاوت بود. اگرچه نظام فئودالی سازوکارهای متفاوتی از مالکیت را پدید آورد؛ اما در نهایت قاعده­ی ارشدیت در ارث را پذیرفت. این نظام بر اساس مالکیت زمین و رابطه­ی متقابل لرد-واسال ادامه یافت و بنیه­ی اقتصادی و نظامی فئودال­ها را تقویت نمود؛ اما در ایران قرون نخستین اسلامی، به واسطه وجود قواعد ارث در حوزه مالکیت، عموماً دارایی­ها میان بازماندگانِ متوفی تقسیم می­شد و فرزندان اشراف نوپا به‌سرعت تبدیل به خرده‌مالکان فاقد قدرت و ثروتِ انباشته می­شدند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر مالکیت و ارث در تضعیف حکام و اشراف ایرانی در قرون نخستین اسلامی، آن را با مالکیت و ارث در انگلستان مقایسه نموده است. ازاین‌روی، رویکرد مقاله مقایسه­ای-تطبیقی و از نوع مقایسه­ی کلی می­باشد. پژوهش حاضر بر محور این پرسش­ها سامان‌یافته که مالکیت و ارث در ساختار نظام حکومتی انگلستان در دوره­ی فئودالی و ایران در قرون نخستین اسلامی چه تفاوتی داشتند و سبب چه پیامدی شدند؟ یافته­های تحقیق نشان می­دهد که فئودالیسم و قاعده­ی ارشدیت، اشرافیتی را استمرار بخشید که قدرت شاه را به چالش کشیده و محدود نمودند؛ اما در ایران قاعده­ی ارث سبب تبدیل اشراف به خرده مالکانی شد که توانایی رویارویی با قدرت افسارگسیخته­ی فرمانروایان را نداشتند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Comparative study of the ownership and inheritance and its impact on the government of feudalism and Iran in the early centuries of Islam

نویسندگان [English]

  • Mohsen Morsalpour 1
  • Isa Bamerinejad 2
1 Associate Professor, Dept. of History, Univ. of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.
2 Master of Arts in History of Islamic Iran, Dept. of History, Univ. of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.
چکیده [English]

The concentration and continuation of the military and economic power of the aristocracy in the feudal system in England was influenced by ownership and inheritance, which was different from the ownership and inheritance in the Iranian governments of the first centuries of Islam, which caused dispersion. Although the feudal system created different mechanisms of ownership, in the end, the rule of seniority in inheritance was accepted. This system continued based on land ownership and the mutual relationship between lord and vassal and strengthened the economic and military bases of the feudal lords. However, in Iran during the early Islamic centuries, due to the existence of inheritance rules, assets were generally divided among the survivors of the deceased, and the children of the new nobility quickly became small owners without power and accumulated wealth. The current research aims to investigate the effect of ownership and inheritance in weakening Iranian rulers and nobles in the early Islamic centuries and compares it with ownership and inheritance in England. Therefore, the article’s approach is comparative-adaptive and of the general comparison type. The current research is based on these questions: What was the difference between ownership and inheritance in the structure of the government system of England in the feudal period and Iran in the early Islamic centuries, and what consequences did they cause? The research findings show that feudalism and the rule of seniority perpetuated the aristocracy that challenged and limited the king's power. But in Iran, the rule of inheritance turned the nobles into small owners who could not face the rulers' unbridled power.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iran
  • England
  • Feudalism
  • Ownership
  • Inheritance
  • The century of early Islam
منابع
ابن اثیر، عزالدین. (1382). تاریخ کامل، ترجمه حمیدرضا آژیر، ج 11، تهران: انتشارات اساطیر.
اندرسون، پری. (1388). گذار از عهد باستان به فئودالیسم، ترجمه حسن مرتضوی، تهران: نشر ثالث.
بابویه، محمد بن علی. (1366). من­ لا یحضره­الفقیه، ترجمه محمد جواد غفاری، ج6، قم: نشر صدوق.
باسورث، کلیفورد ادموند. (1385). تاریخ غزنویان، ترجمه حسن انوشه، تهران: انتشارات امیر کبیر، چاپ پنجم.
بلوخ، مارک. (1363). جامعه فئودالی، ترجمه بهزاد باشی، ج 1و2، تهران: انتشارات آگاه.
 بنداری، فتح بن علی. (1357). تاریخ سلسله سلجوقی، ترجمه محمد حسین جلیلی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
بویل، جان آندرو. (1389). تاریخ ایران کیمبریج، ترجمه حسن انوشه، ج5، تهران: انتشارات امیر کبیر، چاپ هشتم.
پالمر، رابرت روزول. (1384). تاریخ جهان نو، ترجمه ابوالقاسم طاهری، ج1، تهران: انتشارات امیر کبیر، چاپ پنجم.
جعفری لنگرودی، محمد جعفر. (1371). وصیت-ارث، تهران: انتشارت دانشگاه تهران.
حسینی، صدرالدین علی. (1933م). اخبار الدوله السلجوقیه، تصحیح محمد اقبال، لاهور: نشریات کلیه فنجاب.
دان، راس‌؛ فارمر، ادوارد؛ ابراهامز، درتی؛ دیویسن، گری؛ و گروی، جیمز.  (1382). تاریخ تمدن و فرهنگ جهان، ترجمه عبدالحسین آذرنگ، ج2، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
دورانت، ویلیام. (1387). تاریخ تمدن، مترجمان احمد بطحایی و دیگران، ج4، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ ششم.
راوندی، مرتضی. (1378). تاریخ اجتماعی ایران، ج3، تهران: انتشارات آگاه.
سید سابق. (1380). فقه­السنه، ترجمه محمود ابراهیمی، سقز: انتشارات سقز.
شهید ثانی، زین­الدین بن علی. (1388). شرح لمعه دمشقیه، ترجمه حمید مسجد سرایی، کاشان: نشر اندیشه­های حقوقی.
طاهری، حبیب­اللّه. (1375). حقوق مدنی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طوسی، ابوعلی حسن. (1347). سیرالملوک، به اهتمام هیوبرت دارک، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، چاپ دوم.
فرای، ریچارد. (1389). تاریخ ایران، ترجمه حسن انوشه، ج4، تهران: انتشارات امیر کبیر، چاپ نهم.
فروزانی، سید ابوالقاسم. (1393). سلجوقیان از آغاز تا فرجام، تهران: انتشارات سمت.
فیرحی، داوود. (1386). قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام، تهران: چاپ ششم، نشر نی.
کاتوزیان، ناصر. (1388). قانون مدنی، تهران: نشر میزان، چاپ بیست و سوم.
کاسمینسکی، یوگنی آلکسی یویچ. (1353). تاریخ قرون وسطی، ترجمه صادق انصاری و محمد باقر مؤمنی، تهران: نشر اندیشه.
کرمانی، افضل­الدین ابوحامد. (1326). تاریخ افضل، به تصحیح مهدی بیاتی، تهران: چاپخانه دانشگاه.
لمبتن، آن‌کاترین‌سواین‌فورد. (1377). مالک و زارع در ایران، ترجمه منوچهر امیری، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ چهارم.
لوکاس، هنری استیون. (1382). تاریخ تمدن، ترجمه عبدالحسین آذرنگ، ج1، تهران: انتشارات سخن.
مسکویه، احمد بن علی. (1376). تجارب­الامم، ترجمه علی نقی منزوی، تهران: انتشارات سروش.
میرخواند، محمد بن خاوندشاه. (1380). روضه­الصفا، تصحیح و تحشیه جمشید کیان­فر، تهران: انتشارات اساطیر.
نرشخی، ابی­بکر محمد بن جعفر. ­(1363). تاریخ بخارا، تصحیح مدرس رضوی، تهران: انتشارات توس.
نوذری، عزت­اللّه. (1387). اروپا در قرون وسطی، شیراز: انتشارات نوید شیراز، چاپ چهارم.
نیشابوری، ظهیرالدین. (1390). سلجوقنامه، تصحیح میرزا اسماعیل افشار، تهران: انتشارات اساطیر.
همدانی، محمد بن عبدالملک. (1958م) تکمله تاریخ طبری، بیروت: مطبعه الکاثولیکیته.
ویتفوگل، کارل آوگوست. (1391). استبداد شرقی، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: نشر ثالث، چاپ سوم.
Beeler, J. (1972). Warfare in Feudal Europe 730-1200, London, cornel university press.
Ganshof, F.L. (1996). Feudalism, translated by Philip Grierson, Toronto, University of Toronto press.
Moller, J. (2016). Party politics and democracy in Europe, in West European politics series, London and New York, Rutledge.
Stephenson, C. (1956). Medieval Feudalism, London, cornel university press.
Strayer, J. R. (1979). Feudalism, Florida, Krieger publishing company.