سیر تکامل هویت ایرانی در دوره‌ی اشکانیان در تقابل با هویت یونانی-رومی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش‌آموخته دکتری، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه تهران، شیراز، ایران

چکیده

شکست داریوش سوم از اسکندر مقدونی به‌عنوان نخستین شکست سیاسی بزرگ در تاریخ حکومت­های ایرانی­تبار و سپس برآمدن اشکانیان، تأثیر مهمی در برجسته­تر شدن برخی عناصر هویت ایرانی داشت. با حضور یونانیان در قلمرو هخامنشی، فرهنگ هلنی نیز رو به گسترش نهاد. در این شرایط، حکومت ایرانی­تبار اشکانی در شرق فلات ایران پدیدار شد و در تقابل با فرهنگ یونانی، به‌مرور به مؤلفه‌های فرهنگی ایرانی توجه کرد. هویت، همواره در برابر یک «دیگری» خودش را نشان می­دهد. ظهور فرهنگ و حکومت هلنی در حکومتی که ایرانی­تباران شکل داده بودند، دوگانه­ای هویتی ایجاد کرد که ویژگی­های فرهنگی، سیاسی و جغرافیایی متفاوتی را شکل داده بود. پژوهش حاضر بر آن است تا با رویکردی تحلیلی به نحوه­ی بررسی روند تکاملی هویت ایرانی در تقابل با هویت یونانی و رومی، با تکیه‌بر نقش اشکانیان پرداخته و دستاوردهای مهم هویتی آنان را نشان دهد. هویت ایرانی در دوره­ی اشکانیان به‌تدریج به سمت ایران گرایی بیشتر و طرد عناصر هلنی پیش رفت و در ادامه­ی آن، در تقابل با فرهنگ رومی قرار گرفت. آن­ها با برجسته ساختن عناصر هویت ایرانی، خود را در حوزه­ی فرهنگی-سیاسی متفاوتی نسبت به یونانیان و رومیان تعریف کردند. دوگانه­ هویتی که ایرانیت را در یکسو، و یونان و روم را در سوی دیگر معنا می­بخشید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Process of the evolution of Iranian identity in the Arsacids dynasty Versus Roman-Greek identity

نویسنده [English]

  • Omid Ghiasi
Graduated in PhD, Department of History, The Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran. Shiraz, Iran.
چکیده [English]

The defeat of Darius III by Alexander the Great was the first major political defeat in the history of Iranian-origin governments. Then, the rise of the Parthians had an essential effect on the prominence of some elements of Iranian identity. With the presence of Greeks in the Achaemenid Empire, Hellenic culture also expanded. In this situation, the Iranian government of Parthian descent emerged east of the Iranian plateau and gradually paid attention to the Iranian cultural components in contrast to the Greek culture. Identity always shows itself against the "other". The emergence of the Hellenic culture in the government that the Iranians had formed created a duality of identity that formed different cultural, political and geographical characteristics. The present article aims to analyze the evolutionary process of Iranian identity in comparison with Greek and Roman identity, relying on the role of the Parthians and showing their significant identity achievements. During the Parthian period, Iranian identity gradually moved towards more Iranism and the rejection of Hellenic elements, and in the continuation of that, it came into conflict with Roman culture. By highlighting the elements of Iranian identity, they defined themselves in a different cultural-political sphere than the Greeks and Romans.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iranshahr
  • Achaemenids
  • Arsacids
  • Parthians
  • Iranian identity
منابع
ابوالقاسمی، محسن. (1390). تاریخ زبان فارسی، چاپ یازدهم، انتشارات سمت، تهران.
ارداویرافنامه. (1391). پیشگفتار، ترجمه­ی فارسی، متن پهلوی و واژه­نامه از رحیم عفیفی، چاپ سوم، انتشارات توس، تهران.
ارانسکی، یوسیف میخائیلوویچ. (1358). مقدمه فقه اللغه ایرانی، ترجمه­ی کریم کشاورز، چاپ اول، انتشارات پیام، تهران.
استرابو. (1382). جغرافیا، ترجمه­ی همایون صنعتی­زاده، چاپ اول، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، تهران.
اشنایدر، رلف میخاییل. (1392). دوست و دشمن: مشرق زمین در روم، در: شاهنشاهی اشکانیان، ویراسته وستا سرخوش کرتیس و سارا استوارت،  ترجمه­ی مانی صالح علامه، چاپ اول، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران.
بریان، پی­یر. (1391). تاریخ هخامنشیان دانشگاه خرونینگن، جلد دهم، دو بخش، ترجمه­ی مرتضی ثاقب­فر، چاپ اول، انتشارات توس، تهران.
بهار، مهرداد. (1387). از اسطوره تا تاریخ، چاپ ششم، نشر چشمه، تهران.
پلوتارک. (1346). حیات مردان نامی، ترجمه­ی رضا مشایخی، جلد سوم، چاپ دوم، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران.
تائو، وانگ. (1392). پارت در چین: بازبینی اسناد تاریخی، در: شاهنشاهی اشکانیان، ویراسته وستا سرخوش کرتیس و سارا استوارت، ترجمه­ی مانی صالح علامه، چاپ اول، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران.
دیاکونوف، میخاییل‌میخائیلوویچ. (1351). اشکانیان، ترجمه­ی کریم کشاورز، چاپ دوم، انتشارات پیام، تهران.
زندوهومن­یسن. (2537). ترجمه­ی صادق هدایت، انتشارات جاویدان، تهران.
سرخوش کرتیس، وستا. (1392). تجدید حیات ایرانی در دوره­ی پارتیان، در: شاهنشاهی اشکانیان، ترجمه­ی مانی صالح علامه، ویراسته وستا سرخوش کرتیس و سارا استوارت، چاپ اول، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران.
شاپورشهبازی، علیرضا. (1391). تاریخچه­ی ایده­ی ایران، در: پیدایش امپراتوری ایران، ویراسته وستا سرخوش کرتیس و سارا استوارت، ترجمه­ی کاظم فیروزمند،چاپ اول، نشر مرکز، تهران.
شارپ، رلف نارمن. (1382). فرمان‌های شاهنشاهان هخامنشی، چاپ اول، نشر پازینه، تهران.
صفا، ذبیح­الله. (1363). حماسه­سرایی در ایران، چاپ چهارم، انتشارات امیرکبیر، تهران.
فرای، ریچارد نلسون. (1386). میراث باستانی ایران، ترجمه­ی مسعود رجب­نیا، چاپ هشتم، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران.
فردوسی. (1396). شاهنامه، پیرایش جلال خالقی مطلق، نسخه چهارجلدی(دوبخش)، چاپ دوم، تهران: سخن.
کالج، مالکوم. (1385). اشکانیان،ترجمه­ی مسعود رجب­نیا، انتشارات هیرمند، تهران.
کندی ادی،سموئیل. (1381). آیین شهریاری در شرق، ترجمه­ی فریدون بدره­ای، چاپ دوم، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران.
گوتشمید، آلفرد فن. (1382). تاریخ ایران و ممالک همجوار آن از زمان اسکندر تا انقراض اشکانیان، ترجمه­ی کیکاووس جهانداری، چاپ چهارم، انتشارات ققنوس، تهران.
ماهیارنوابی، یحیی. (1374). پیشگفتار یادگار زریران، چاپ اول، انتشارات اساطیر، تهران.
مهریشت. (1928). در: یشت­ها(ادبیات مزدیسنا) قسمتی از کتاب مقدس اوستا، تفسیر و تالیف پور داود، جلد اول، انتشارات انجمن زرتشتیان ایرانی بمبئی و ایران لیگ، بمبئی.
نیولی،جراردو. (1387). آرمان ایران، ترجمه سید منصور سید سجادی، موسسه پیشین پژوه، تهران.
ولسکی، یوزف. (1388). شاهنشاهی اشکانی، ترجمه­ی مرتضی ثاقب­فر، چاپ چهارم، نشر ققنوس، تهران.
ویسهوفر، یوزف. (1392). «فارس در دوران حکومت سلوکیان و پارتیان»، در: شاهنشاهی اشکانیان، ویراسته وستا سرخوش کرتیس و سارا استوارت، ترجمه­ی مانی صالح علامه، چاپ اول، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران. 67-84
یحیی ماهیار نوابی. (1374). یادگار زریران، چاپ اول، انتشارات اساطیر، تهران.
یارشاطر، احسان. (1387). پیشگفتار تاریخ ایران کمبریج، ترجمه­ی حسن انوشه، چاپ پنجم، جلد سوم، بخش اول، انتشارات امیرکبیر، تهران.
احمدی، حمید. (1382). هویت ملی ایرانی در گستره­ی تاریخ. مطالعات ملی، 4(15)، 9-45. https://dorl.net/dor/20.1001.1.1735059.1382.4.15.1.9
Shayegan, R. (2011). Arsacids and Sasanians, Cambridge university press, New York
Tacitus, P. C, (2010). Annals (books 4-6, 11-16), online library of liberty, the Second edition, London